Γράφει η Ευαγγελία Καλλιτσουνάκη, φοιτήτρια Ψυχολογίας ΕΚΠΑ
Το διαδίκτυο καταλαμβάνει πλέον έναν δικό του, ξεχωριστό χώρο στη ζωή μας, αφού οι περισσότεροι διανύουμε ένα σημαντικό μέρος της ημέρας μας online. Όλοι αφήνουμε το «στίγμα» μας καθημερινά με το να ανεβάζουμε φωτογραφίες στα κοινωνικά δίκτυα, να γράφουμε στον τοίχο μας, να κάνουμε ψηφιακές αγορές και να σχολιάζουμε αναρτήσεις. Αυτές οι δραστηριότητες και πολλές άλλες, συνθέτουν το ψηφιακό μας αποτύπωμα (digital footprint).
Το ψηφιακό αποτύπωμα είναι το σύνολο των πληροφοριών που δημιουργούνται ή συλλέγονται από τη διαδικτυακή μας παρουσία. Μπορεί να είναι ενεργητικό, όταν εμείς οι ίδιοι επιλέγουμε να δημοσιεύσουμε κάτι, όπως μία φωτογραφία ή ένα σχόλιο, αλλά και παθητικό, όταν δεδομένα συλλέγονται αυτόματα κατά την πλοήγησή μας στο διαδίκτυο. Με αυτόν τον τρόπο αφήνουμε περισσότερες πληροφορίες από ότι αντιλαμβανόμαστε, γεγονός που μπορεί να επηρεάσει εν αγνοία μας τόσο το παρόν, όσο και το μέλλον μας.
Το βασικό πρόβλημα έγκειται στο γεγονός πως τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης είναι σχεδιασμένα με τρόπο ώστε να εκμεταλλεύονται την ανάγκη των ανθρώπων για κοινωνική επιβεβαίωση. Η δυνατότητα να λάβει κανείς «μου αρέσει», σχόλια, ή νέους ακόλουθους, ενισχύει την επιθυμία που έχουμε φύσει να ανήκουμε σε μία ομάδα, να γινόμαστε αποδεκτοί και να αισθανόμαστε πως μας εκτιμάνε. Η ανάγκη αυτή ωστόσο, μπορεί εύκολα να οδηγήσει σε υπερβολές.
Πολλοί χρήστες μοιράζονται προσωπικές πληροφορίες, φωτογραφίες ή στιγμές της καθημερινότητάς τους χωρίς να σκεφτούν τις μακροπρόθεσμες συνέπειες. Αυτό που μπορεί σήμερα να φαίνεται αστείο ή ασήμαντο, μπορεί μετά από χρόνια να δημιουργήσει προβλήματα, καθώς το διαδίκτυο «θυμάται». Ακόμη και αν μία ανάρτηση διαγραφεί, υπάρχει μεγάλη πιθανότητα να έχει αποθηκευτεί ή κοινοποιηθεί από εκατοντάδες άλλους χρήστες.
Το ψηφιακό αποτύπωμα συνδέεται άμεσα και με τη διαδικτυακή φήμη. Όπως σχηματίζουμε άποψη για έναν άνθρωπο από τη συμπεριφορά του στην καθημερινή ζωή, έτσι και η διαδικτυακή του παρουσία επηρεάζει την εικόνα που δημιουργούν οι άλλοι για αυτόν. Ένας εργοδότης, ένας καθηγητής ή ακόμα και ένας μελλοντικός συνεργάτης μπορεί να αναζητήσει πληροφορίες στο διαδίκτυο πριν λάβει μια σημαντική απόφαση. Οι δημοσιεύσεις, τα σχόλια και η γενικότερη διαδικτυακή συμπεριφορά συμβάλλουν στη διαμόρφωση μιας πρώτης εντύπωσης, η οποία δεν είναι πάντα εύκολο να αλλάξει. Το γεγονός αυτό μπορεί να έχει σοβαρές επιπτώσεις στην ακαδημαϊκή ή επαγγελματική πορεία ενός ανθρώπου.
Πέρα από τις επιπτώσεις στην καριέρα κάποιου όμως, το ψηφιακό αποτύπωμα επηρεάζει και τον τρόπο με τον οποίο διαμορφώνονται οι κοινωνικές μας σχέσεις. Στην εποχή μας, η διαδικτυακή παρουσία αποτελεί συχνά προέκταση της προσωπικής μας ταυτότητας. Οι άνθρωποι σχηματίζουν εντυπώσεις, αναπτύσσουν ή διακόπτουν σχέσεις και αξιολογούν τη συμπεριφορά των άλλων με βάση όσα συναντούν στο διαδίκτυο. Μία απερίσκεπτη ανάρτηση, ένα προσβλητικό σχόλιο ή η αναπαραγωγή παραπλανητικών πληροφοριών μπορούν να επηρεάσουν την αξιοπιστία ενός ατόμου και να κλονίσουν την εμπιστοσύνη που δείχνουν οι γύρω του. Ακόμη και πρόσωπα κοντινά σε εμάς μπορεί να επηρεαστούν από κάτι που θα ανεβάσουμε ή που θα πούμε απερίσκεπτα online.
Όλα αυτά βέβαια δε σημαίνουν πως το ψηφιακό αποτύπωμα είναι μόνο αρνητικό και εξαρτάται σημαντικά από τον τρόπο που καθένας από μας το αξιοποιεί. Ίσα ίσα η σωστή χρήση του μπορεί να έχει οφέλη για τον χρήστη που δημοσιεύει το υλικό. Η δημοσίευση, λόγου χάριν, συμμετοχής σε εθελοντικές δράσεις, η δημοσίευση δημιουργικών εργασιών, η ανάπτυξη δεξιοτήτων ή η παρουσία σε επαγγελματικές πλατφόρμες μπορούν να δημιουργήσουν μία θετική ψηφιακή εικόνα και ενδεχομένως ένα θετικό ψηφιακό αποτύπωμα. Ένα προσεγμένο ψηφιακό προφίλ μπορεί να ενισχύσει τις πιθανότητες για σπουδές, εργασία ή νέες συνεργασίες, καθώς αντικατοπτρίζει υπευθυνότητα, συνέπεια και ενδιαφέρον για προσωπική ανέλιξη.
Για τους παραπάνω λόγους, είναι πολύ σημαντική η ανάπτυξη ψηφιακής υπευθυνότητας, Πριν δημοσιεύσουμε οτιδήποτε, καλό είναι να αναρωτιόμαστε αν θα θέλαμε η πληροφορία να παραμείνει δημόσια για αρκετά χρόνια. Εξίσου θεμιτό είναι να προστατεύουμε τα προσωπικά μας δεδομένα, να χρησιμοποιούμε τις ρυθμίσεις απορρήτου, να ελέγχουμε τις πληροφορίες που μοιραζόμαστε και να σεβόμαστε τόσο τον εαυτό μας όσο και τους άλλους χρήστες. Η ανάγκη για αποδοχή και προβολή είναι απολύτως ανθρώπινη, όμως δεν πρέπει να οδηγεί σε αλόγιστες δημοσιεύσεις που μπορεί να επηρεάσουν το μέλλον μας.
ΠΗΓΕΣ
Forthright. (n.d.). Πως δημιουργείται το ψηφιακό αποτύπωμα και γιατί είναι σημαντικό. Bitdefender. https://bitdefender.gr/blog/thetiko-psyfiako-apotypwma/
Διαδικτυακή Φήμη και Ψηφιακό Αποτύπωμα | SaferInternet4kids. (n.d.-b). SaferInternet4kids. https://saferinternet4kids.gr/hot-topics-ef/diadiktyaki-fhmh/
Συμβουλές για να προστατευτούμε από το ψηφιακό μας αποτύπωμα. (n.d.). https://www.kepka.org/deltia-typou-kepka/2024/d-t-2024/3333-symvoules-gia-na-prostateftoyme-apo-to-psifiako-mas-apotypoma
Department of Education. (2024, April 17). Leaving a digital footprint. NSW Government. https://www.nsw.gov.au/education-and-training/digital-citizenship/healthy-online-habits/digital-footprint
ApTask. (2019, March 13). How Can Digital Footprint Affect Your Future | Examples & Tips. ApTask. https://aptask.com/creating-a-strong-digital-footprint-that-will-help-you-get-hired/