Η αναβλητικότητα δεν οφείλεται πάντα στην τεμπελιά. Ειδικοί εξηγούν τις αιτίες που μας εμποδίζουν να ολοκληρώνουμε τις υποχρεώσεις μας και πώς να τις αντιμετωπίσεις.
Αναβάλλετε συνεχώς να πληρώσετε έναν λογαριασμό, να τακτοποιήσετε το σπίτι, να απαντήσετε σε σημαντικά email ή να ολοκληρώσετε μια επαγγελματική υποχρέωση; Αν και πολλοί αποδίδουν αυτή τη συμπεριφορά στην τεμπελιά ή στην έλλειψη πειθαρχίας, οι ψυχολόγοι επισημαίνουν ότι η πραγματικότητα είναι πολύ πιο σύνθετη.
Σύμφωνα με ανάλυση του Robert Taibbi που δημοσιεύτηκε στο Psychology Today, η δυσκολία να ολοκληρώνουμε τις υποχρεώσεις μας δεν αποτελεί συνήθως το πραγματικό πρόβλημα, αλλά το σύμπτωμα βαθύτερων ψυχολογικών ή πρακτικών δυσκολιών. Με άλλα λόγια, η αναβλητικότητα δεν είναι η αιτία, αλλά το αποτέλεσμα.
Οι ειδικοί εξηγούν ότι πίσω από την αδυναμία να «βγει η δουλειά» κρύβονται τέσσερις βασικοί παράγοντες. Η αναγνώρισή τους μπορεί να αποτελέσει το πρώτο βήμα για την αλλαγή.
1. Δεν θέλετε πραγματικά να κάνετε αυτό που αναβάλλετε
Η πρώτη και πιο απλή εξήγηση είναι συχνά η πιο δύσκολη να παραδεχτούμε: δεν θέλουμε πραγματικά να κάνουμε αυτό που έχουμε μπροστά μας.
Ίσως η τακτοποίηση της αποθήκης να είναι σημαντική για τον σύντροφό σας, αλλά όχι για εσάς. Ίσως η συμπλήρωση μιας αναφοράς στη δουλειά να σας φαίνεται μια κουραστική γραφειοκρατική διαδικασία που δεν έχει ουσιαστικό αντίκτυπο στην καθημερινότητά σας. Όταν ένα καθήκον εξυπηρετεί κυρίως τις ανάγκες κάποιου άλλου, το κίνητρο μειώνεται σημαντικά.
Οι ψυχολόγοι προτείνουν να αντιμετωπίσουμε με ειλικρίνεια αυτό το συναίσθημα, αντί να εγκλωβιζόμαστε σε έναν φαύλο κύκλο ενοχών. Η λύση δεν είναι απαραίτητα να αγαπήσουμε την υποχρέωση, αλλά να τη συνδέσουμε με τις προσωπικές μας αξίες. Αν, για παράδειγμα, η τακτοποίηση του σπιτιού συμβάλλει στην καλύτερη σχέση με τον σύντροφό μας ή η έγκαιρη παράδοση μιας εργασίας διευκολύνει τους συναδέλφους μας, τότε αποκτά διαφορετικό νόημα.
2. Νιώθετε ότι η υποχρέωση είναι μεγαλύτερη από τις δυνάμεις σας
Πολλές φορές δεν αποφεύγουμε μια εργασία επειδή δεν θέλουμε να την κάνουμε, αλλά επειδή μας φαίνεται υπερβολικά δύσκολη.
Ένας γεμάτος φάκελος με λογαριασμούς, ένα χαοτικό γκαράζ ή μια περίπλοκη φορολογική δήλωση μπορούν να δημιουργήσουν την αίσθηση ότι το έργο είναι τόσο μεγάλο, ώστε δεν αξίζει καν να ξεκινήσει κανείς.
Το αίσθημα υπερφόρτωσης, σύμφωνα με τους ειδικούς, συνδέεται συχνά με άλλους παράγοντες. Μπορεί να λείπουν οι απαραίτητες δεξιότητες, όπως η χρήση ενός λογιστικού προγράμματος ή η οργάνωση οικονομικών εγγράφων. Άλλες φορές, το πρόβλημα είναι το άγχος ή η τελειομανία. Η σκέψη ότι κάτι πρέπει να γίνει «τέλεια» καταλήγει να οδηγεί στην πλήρη αδράνεια.
Η προτεινόμενη στρατηγική είναι η διάσπαση της εργασίας σε πολύ μικρά βήματα. Αντί να σκεφτόμαστε ότι πρέπει να οργανώσουμε ολόκληρο το σπίτι, μπορούμε να ξεκινήσουμε αφιερώνοντας δέκα λεπτά σε ένα μόνο συρτάρι. Αν δεν γνωρίζουμε πώς να ολοκληρώσουμε μια εργασία, η αναζήτηση βοήθειας ή η εκμάθηση νέων δεξιοτήτων αποτελεί συχνά την πιο αποτελεσματική λύση.
3. Υπάρχει ένα βαθύτερο ψυχολογικό ζήτημα
Σε αρκετές περιπτώσεις, η αναβλητικότητα αποτελεί μόνο την κορυφή του παγόβουνου.
Διαταραχές όπως η ΔΕΠΥ (Διαταραχή Ελλειμματικής Προσοχής και Υπερκινητικότητας), η κατάθλιψη, η ιδεοψυχαναγκαστική διαταραχή ή ακόμη και οι εξαρτήσεις μπορούν να επηρεάσουν σημαντικά την ικανότητα ενός ανθρώπου να οργανώνει την καθημερινότητά του και να ολοκληρώνει ακόμη και απλές υποχρεώσεις.
Για παράδειγμα, ένα άτομο με ΔΕΠΥ μπορεί να δυσκολεύεται να διατηρήσει τη συγκέντρωσή του σε εργασίες που θεωρεί μονότονες, ενώ κάποιος που βιώνει κατάθλιψη ενδέχεται να αισθάνεται ότι καμία προσπάθεια δεν έχει πραγματικό νόημα. Αντίστοιχα, οι ιδεοληψίες ή οι καταναγκασμοί μπορεί να απορροφούν τόσο μεγάλο μέρος της ενέργειας ενός ατόμου, ώστε οι υπόλοιπες υποχρεώσεις να περνούν σε δεύτερη μοίρα.
Οι ειδικοί υπογραμμίζουν ότι σε αυτές τις περιπτώσεις η αντιμετώπιση του υποκείμενου προβλήματος είναι απαραίτητη. Ψυχοθεραπεία, κατάλληλη φαρμακευτική αγωγή όπου χρειάζεται και εκπαίδευση σε στρατηγικές διαχείρισης μπορούν να βελτιώσουν σημαντικά τη λειτουργικότητα του ατόμου.
4. Όταν κάνουμε μόνο ό,τι μας ευχαριστεί
Η τέταρτη περίπτωση αφορά ανθρώπους που δυσκολεύονται να αναγνωρίσουν τις υποχρεώσεις τους απέναντι στους άλλους. Σύμφωνα με την ανάλυση, ορισμένα χαρακτηριστικά προσωπικότητας, όπως η έντονη αίσθηση δικαιώματος ή ναρκισσιστικές τάσεις, μπορεί να οδηγούν κάποιον στο να ασχολείται αποκλειστικά με ό,τι τον εξυπηρετεί προσωπικά, θεωρώντας ότι οι απαιτήσεις των άλλων αποτελούν άδικη επιβάρυνση.
Οι ειδικοί επισημαίνουν ότι αυτή η συμπεριφορά δεν αλλάζει εύκολα, καθώς συνδέεται με βαθιά ριζωμένους τρόπους σκέψης, που συχνά διαμορφώνονται από την παιδική ηλικία ή από τραυματικές εμπειρίες. Ωστόσο, η αναγνώριση αυτών των μοτίβων και η επεξεργασία τους μέσα από την ψυχοθεραπεία μπορούν να οδηγήσουν σε ουσιαστικές αλλαγές.
Η αυτοπαρατήρηση, η ανάπτυξη νέων δεξιοτήτων, η αλλαγή του τρόπου με τον οποίο προσεγγίζουμε τις δυσκολίες και, όταν χρειάζεται, η αναζήτηση επαγγελματικής βοήθειας μπορούν να κάνουν τη διαφορά. Γιατί πολλές φορές, το πρόβλημα δεν είναι ότι δεν μπορούμε να ξεκινήσουμε, αλλά ότι δεν έχουμε ακόμη καταλάβει τι πραγματικά μας κρατά πίσω.