Η τραγική ιστορία της Lindsay Clancy φέρνει στο προσκήνιο μια ελάχιστα γνωστή, αλλά εξαιρετικά σοβαρή, κατάσταση ψυχικής υγείας που μπορεί να εμφανιστεί μετά τον τοκετό.
Είτε κάποιος είναι γονιός είτε όχι, είναι δύσκολο να μη συγκλονιστεί διαβάζοντας τους τίτλους των ειδήσεων για την Lindsay Clancy. Η 36χρονη δικάζεται για τον θάνατο των τριών παιδιών της – ηλικίας 5 ετών, 3 ετών και 7 μηνών – στις 24 Ιανουαρίου 2023, πριν πηδήξει από το παράθυρο του δεύτερου ορόφου του σπιτιού της στη Μασαχουσέτη, με αποτέλεσμα να μείνει παράλυτη. Ο πρώην σύζυγός της και πατέρας των παιδιών, Patrick Clancy, φέρεται να είχε φύγει από το σπίτι για περίπου 25 λεπτά προκειμένου να αγοράσει φαγητό όταν συνέβη το περιστατικό.
Στη δίκη, οι δικηγόροι της υπεράσπισης δεν αρνούνται ότι η Clancy σκότωσε τα παιδιά της. Υποστηρίζουν, ωστόσο, ότι δεν μπορεί να θεωρηθεί ποινικά υπεύθυνη, επειδή εκείνη την περίοδο βίωνε επιλόχειο ψύχωση, μια σπάνια αλλά σοβαρή κατάσταση ψυχικής υγείας που μπορεί να προκαλέσει παραισθήσεις, παραληρητικές ιδέες, παράνοια και άλλες σημαντικές αλλαγές στη συμπεριφορά και, σε ορισμένες περιπτώσεις, να οδηγήσει ένα άτομο σε απόπειρα να βλάψει τον εαυτό του ή τα παιδιά του.
Είναι δύσκολο να κατανοήσει κανείς τι θα μπορούσε να οδηγήσει έναν γονέα σε μια τόσο ακραία πράξη. «Καμία γυναίκα ή μητέρα που βρίσκεται σε καλή ψυχική κατάσταση δεν θα σκότωνε τα παιδιά της», εξηγεί η Catherine Birndorf, M.D., ψυχίατρος με εξειδίκευση στην αναπαραγωγική ψυχιατρική, ιδρύτρια διευθύντρια του Payne Whitney Women’s Program στο Weill Cornell Medicine – New York–Presbyterian Hospital και ιδρύτρια του The Motherhood Center, το οποίο παρέχει υποστήριξη σε νέες και μέλλουσες μητέρες με προβλήματα ψυχικής υγείας κατά την περιγεννητική και την επιλόχειο περίοδο. «Δεν πρόκειται για ένα τέρας. Πρόκειται για έναν άνθρωπο που έχει χάσει την επαφή με την πραγματικότητα για ψυχιατρικούς λόγους και είναι σοβαρά ψυχικά ασθενής».
Η επιλόχεια ψύχωση θεωρείται η πιο σοβαρή κατάσταση στο φάσμα των περιγεννητικών διαταραχών διάθεσης και άγχους (Perinatal Mood and Anxiety Disorders – PMADs), στο οποίο περιλαμβάνονται επίσης η επιλόχεια κατάθλιψη, το άγχος, η ιδεοψυχαναγκαστική διαταραχή (OCD) και οι κρίσεις πανικού. Η Clancy δεν είναι η μόνη μητέρα που έχει βρεθεί στις ειδήσεις για έναν τόσο τραγικό λόγο. Άλλες περιπτώσεις περιλαμβάνουν τις Erin Merdy και Dimone Fleming, ενώ μία από τις πιο γνωστές είναι εκείνη της Andrea Yates, η οποία το 2001 ομολόγησε ότι έπνιξε τα πέντε παιδιά της στο σπίτι και είχε διαγνωστεί με επιλόχειο κατάθλιψη, ψύχωση και σχιζοφρένεια.
Φυσικά, πολλοί γονείς μπορεί να κάνουν σκοτεινές ή τρομακτικές σκέψεις κατά διαστήματα, ιδιαίτερα στις δύσκολες στιγμές της ανατροφής ενός παιδιού. Κάποιοι μπορεί να αισθανθούν παγιδευμένοι σε μια κατάσταση από την οποία πιστεύουν ότι δεν μπορούν να ξεφύγουν. Πώς μπορεί, όμως, να ξεχωρίσει κανείς τις τρομακτικές αλλά τελικά ακίνδυνες παρεισφρητικές σκέψεις από μια πραγματική ψυχωσική κατάσταση που μπορεί να θέσει σε κίνδυνο τη μητέρα ή το παιδί; Και πώς μπορούν οι φίλοι και η οικογένεια να αναγνωρίσουν τα προειδοποιητικά σημάδια της επιλόχειου ψύχωσης πριν να είναι αργά;
Τι είναι η επιλόχεια ψύχωση και πώς διαφέρει από την επιλόχειο κατάθλιψη
Με τον όρο περιγεννητικές διαταραχές διάθεσης και άγχους (PMADs) αναφερόμαστε σε ένα ευρύ φάσμα ψυχιατρικών διαταραχών που μπορεί να εμφανιστούν κατά την εγκυμοσύνη ή μετά τον τοκετό. Η επιλόχεια ψύχωση (Postpartum Psychosis – PPP) βρίσκεται στο πιο σοβαρό άκρο αυτού του φάσματος. Είναι μια σπάνια διαταραχή, η οποία εμφανίζεται περίπου σε 1 έως 2 περιπτώσεις ανά 1.000 τοκετούς, σύμφωνα με ανασκόπηση σχετικά με την επιλόχειο ψύχωση. Έρευνες έχουν δείξει ότι η επιλόχειος ψύχωση συνδέεται με κίνδυνο αυτοκτονίας περίπου 5% και κίνδυνο παιδοκτονίας περίπου 4%, σύμφωνα με στοιχεία του Postpartum Support International.
Συμπτώματα
Η επιλόχεια ψύχωση χαρακτηρίζεται από απώλεια της επαφής με την πραγματικότητα. Το άτομο μπορεί να εμφανίσει παραληρητικές ιδέες, δηλαδή σταθερές πεποιθήσεις που δεν ανταποκρίνονται στην πραγματικότητα, καθώς και έντονη παράνοια. Τα συμπτώματα συνήθως εμφανίζονται μέσα στις πρώτες εβδομάδες ή κατά τον πρώτο μήνα μετά τον τοκετό, αν και μπορεί να εξελίσσονται σταδιακά εάν δεν αναγνωριστούν και δεν αντιμετωπιστούν έγκαιρα. Άλλα συμπτώματα περιλαμβάνουν αϋπνία, έντονες μεταβολές της διάθεσης και ευερεθιστότητα.
Καθώς η κατάσταση εξελίσσεται, η επιλόχειος ψύχωση μπορεί να αποκτήσει εικόνα που μοιάζει με παραλήρημα, με αποπροσανατολισμό και σύγχυση. Μπορεί επίσης να εμφανιστούν αποδιοργανωμένη συμπεριφορά και γρήγορες εναλλαγές της διάθεσης, ενώ ορισμένες γυναίκες μπορεί να βιώνουν εμμονικές σκέψεις, οι οποίες συχνά επικεντρώνονται στο παιδί τους.
Είναι σημαντικό να γίνει ξεκάθαρο ότι η επιλόχειος ψύχωση αποτελεί ψυχιατρικό επείγον περιστατικό και το άτομο χρειάζεται άμεση νοσηλεία. Η κατάσταση μπορεί να παρουσιάζει διακυμάνσεις: Μια γυναίκα μπορεί για κάποιο διάστημα να φαίνεται απόλυτα φυσιολογική και στη συνέχεια να εμφανίσει σύγχυση ή ακόμη και εικόνα που μοιάζει με παραλήρημα. Πρόκειται για μία από τις σοβαρότερες επείγουσες καταστάσεις στην αναπαραγωγική ψυχιατρική. Ωστόσο, είναι πολύ σημαντικό να αναγνωρίζεται έγκαιρα, καθώς είναι αντιμετωπίσιμη και η άμεση παρέμβαση μπορεί να αποτρέψει μια τραγωδία.
pexels
Πώς ξεχωρίζουμε τις ακίνδυνες εμμονικές σκέψεις από μια κατάσταση όπου η μητέρα μπορεί πραγματικά να βλάψει το παιδί της
Είναι αρκετά συνηθισμένο για γυναίκες με διαταραχές διάθεσης μετά τον τοκετό να έχουν τρομακτικές παρεισφρητικές σκέψεις σχετικά με το ενδεχόμενο να συμβεί κάτι κακό στο μωρό. Μπορεί, για παράδειγμα, να σκεφτούν: «Κι αν κάνω κακό στο μωρό;» Στις περισσότερες περιπτώσεις, η αντίδραση είναι ανησυχία και έντονη δυσφορία. Η σκέψη τις αναστατώνει επειδή δεν ταιριάζει με το ποια είναι και με τις αξίες και τις πεποιθήσεις τους. Δεν θέλουν να πραγματοποιήσουν αυτή τη σκέψη.
Διαφορετική είναι η κατάσταση όταν η γυναίκα δεν αισθάνεται δυσφορία εξαιτίας αυτών των σκέψεων και, αντίθετα, τις θεωρεί απόλυτα συμβατές με τις πεποιθήσεις της. Για παράδειγμα, μια γυναίκα μπορεί να πιστεύει ότι είναι κυριευμένη από τον διάβολο και ότι, εξαιτίας αυτού, το παιδί της είναι καταδικασμένο. Μπορεί, λοιπόν, να θεωρεί ότι ο μόνος τρόπος για να το «βοηθήσει» είναι να το σκοτώσει, αντιλαμβανόμενη λανθασμένα την πράξη ως μια μορφή καλοσύνης.
Παράγοντες που αυξάνουν τον κίνδυνο
Οι σημαντικότεροι παράγοντες κινδύνου περιλαμβάνουν ένα προηγούμενο επεισόδιο επιλόχειου ψύχωσης, καθώς και ιστορικό διπολικής διαταραχής ή σχιζοσυναισθηματικής διαταραχής. Η επιλόχειος ψύχωση εμφανίζεται επίσης συχνότερα σε γυναίκες που γίνονται μητέρες για πρώτη φορά. Συνδέεται επίσης με συμπτώματα όπως μειωμένη ανάγκη για ύπνο, υπερβολική δραστηριότητα ή παραγωγικότητα, παρορμητικές ή απερίσκεπτες συμπεριφορές και μεγαλοπρέπεια. Πρόκειται για συμπτώματα που μπορεί να υποδηλώνουν την εμφάνιση διπολικής διαταραχής, η οποία ενδέχεται να μην είχε διαγνωστεί πριν από την εγκυμοσύνη.
Η διπολική διαταραχή θεωρείται ο σημαντικότερος παράγοντας κινδύνου. Οι γυναίκες με διπολική διαταραχή είναι πιθανότερο να χρειαστούν ψυχιατρική νοσηλεία μετά τον τοκετό σε σχέση με μητέρες που έχουν οποιαδήποτε άλλη ψυχιατρική διάγνωση και αντιμετωπίζουν έως και 100 φορές μεγαλύτερο κίνδυνο εμφάνισης επιλόχειου ψύχωσης σε σχέση με τον γενικό πληθυσμό, σύμφωνα με στοιχεία που έχουν δημοσιευθεί στο The American Journal of Psychiatry. Άλλοι παράγοντες κινδύνου περιλαμβάνουν προσωπικό ή οικογενειακό ιστορικό επιλόχειου ψύχωσης ή άλλης ψυχιατρικής διαταραχής.
Πόσο διαρκεί συνήθως ένα ψυχωσικό επεισόδιο
Γενικά, η επιλόχειος ψύχωση εμφανίζεται γρήγορα και απαιτεί άμεση αντιμετώπιση, η οποία μπορεί να περιλαμβάνει νοσηλεία και φαρμακευτική αγωγή. Εάν παραμείνει χωρίς θεραπεία, τα επεισόδια μπορεί να συνεχιστούν και να επιδεινωθούν με την πάροδο του χρόνου. Η διάρκεια και η πορεία της κατάστασης εξαρτώνται επίσης από το εάν το άτομο λαμβάνει την κατάλληλη θεραπεία και ακολουθεί συστηματικά τη φαρμακευτική αγωγή που έχει συνταγογραφηθεί.
Στην περίπτωση της επιλόχειου ψύχωσης, προτεραιότητα είναι να διασφαλιστεί ότι η μητέρα δεν θα μπορέσει να βλάψει τον εαυτό της ή τα παιδιά της. Συχνά, για λόγους ασφάλειας, η μητέρα απομακρύνεται προσωρινά από τα παιδιά της και βρίσκεται υπό συνεχή, 24ωρη παρακολούθηση.
Όταν μια γυναίκα βιώνει επιλόχεια ψύχωση, μπορεί να μην αντιλαμβάνεται ότι υπάρχει κάτι λανθασμένο στον τρόπο σκέψης της. Μπορεί να πιστεύει ότι σκέφτεται απολύτως λογικά και ότι οι άλλοι είναι εκείνοι που δεν την καταλαβαίνουν. Γι’ αυτό είναι τόσο σημαντικό η οικογένεια, οι φίλοι και οι επαγγελματίες υγείας να μπορούν να αναγνωρίζουν τα συμπτώματα της ψύχωσης.
Χρειάζεται επίσης μεγαλύτερη ευαισθητοποίηση και ενημέρωση του κοινού. Οι επαγγελματίες υγείας και οι αρμόδιοι φορείς πρέπει να διασφαλίσουν ότι οι γυναίκες και οι οικογένειές τους γνωρίζουν τι είναι η επιλόχειος ψύχωση και πώς εκδηλώνεται, ώστε να μπορεί να υπάρξει άμεση παρέμβαση όταν εμφανιστεί.
Το σημαντικότερο είναι να θυμόμαστε ότι η επιλόχεια ψύχωση είναι μια σοβαρή αλλά θεραπεύσιμη κατάσταση. Όταν αναγνωρίζεται έγκαιρα και αντιμετωπίζεται σωστά, οι γυναίκες μπορούν να αναρρώσουν πλήρως. Η ενημέρωση, η έγκαιρη αναγνώριση των συμπτωμάτων και η άμεση πρόσβαση στην κατάλληλη θεραπεία μπορούν να κάνουν καθοριστική διαφορά.