Όκλαντ, Καλιφόρνια — Αύγουστος 2026
Γράφει ο Pantelis Tampakopoulos – Information Security Specialist – Head of Digital Forensics, Crime Lab
Μια από τις πιο κρίσιμες δικαστικές αναμετρήσεις στην ιστορία της τεχνολογικής βιομηχανίας ξεκίνησε στις 18 Αυγούστου 2026 στο ομοσπονδιακό δικαστήριο του Όκλαντ, στην Καλιφόρνια. Μια διακομματική συμμαχία 29 πολιτειών των ΗΠΑ, η οποία κατηγορεί τη Meta, τη μητρική εταιρεία του Facebook και του Instagram, ότι σχεδίασε εσκεμμένα τις πλατφόρμες της (και συγκεκριμένα τους αλγόριθμους) με τρόπο που βλάπτει την ψυχική υγεία παιδιών και εφήβων. Η υπόθεση, που ορισμένοι αναλυτές παρομοιάζουν ήδη με τη ιστορική δίκη κατά της καπνοβιομηχανίας τη δεκαετία του 1990, θα μπορούσε να επαναπροσδιορίσει τον τρόπο λειτουργίας των μεγαλύτερων εφαρμογών κοινωνικής δικτύωσης στον πλανήτη.
Η αγωγή κατατέθηκε το 2023, μετά από εκτεταμένη πολύ-πολιτειακή έρευνα για τον αντίκτυπο του Instagram και του Facebook σε νεαρούς χρήστες. Αφορμή στάθηκαν οι αποκαλύψεις της πρώην στελέχους της Meta, Frances Haugen, η οποία το 2021 κατέθεσε ενώπιον επιτροπής της Γερουσίας ότι η εταιρεία γνώριζε πως τα προϊόντα της μπορούσαν να βλάψουν τους νεαρούς χρήστες, ήξερε πώς να τα κάνει ασφαλέστερα, αλλά επέλεξε να μην προχωρήσει σε αλλαγές, δίνοντας προτεραιότητα στα κέρδη έναντι της ασφάλειας των χρηστών.
Από τότε, ο αριθμός των πολιτειών που στράφηκαν νομικά κατά της Meta διευρύνθηκε σημαντικά, με ξεχωριστές αγωγές να κατατίθενται και σε πολιτειακό επίπεδο. Η τρέχουσα δίκη, όμως, αφορά συγκεκριμένα την ομοσπονδιακή αγωγή 29 πολιτειών, με επικεφαλής την πολιτεία της Καλιφόρνια, του Κολοράντο, του Κεντάκι και του Νιου Τζέρσεϊ.
Στο επίκεντρο της αγωγής βρίσκεται ο ισχυρισμός ότι η Meta ανέπτυξε συνειδητά ένα σύνολο ψυχολογικά χειριστικών σχεδιαστικών χαρακτηριστικών, με στόχο να κρατά τους νεαρούς χρήστες όσο το δυνατόν περισσότερο χρόνο εντός των εφαρμογών. Ανάμεσα στα χαρακτηριστικά που αναφέρονται:
- Ο αλγόριθμος «ατελείωτης κύλισης» (infinite scroll), που αποθαρρύνει τη φυσική παύση της χρήσης.
- Οι συνεχείς ειδοποιήσεις (push notifications), σχεδιασμένες να «τραβούν» τον χρήστη πίσω στην εφαρμογή.
- Το σύστημα των «likes» και άλλων μηχανισμών κοινωνικής επιβεβαίωσης.
- Η παραπλανητική επικοινωνία προς γονείς και οικογένειες σχετικά με τους πραγματικούς κινδύνους των πλατφορμών.
Πέρα από τα ζητήματα ψυχικής υγείας, οι 29 πολιτείες κατηγορούν τη Meta και για παράνομη συλλογή και επεξεργασία προσωπικών δεδομένων ανηλίκων, κατά παράβαση της ομοσπονδιακής νομοθεσίας για την προστασία της ιδιωτικότητας παιδιών στο διαδίκτυο (COPPA).
Η δίκη διεξάγεται ενώπιον της ομοσπονδιακής δικαστού Yvonne Gonzalez Rogers, με οκταμελές σώμα ενόρκων που θα λειτουργήσει σε συμβουλευτικό ρόλο, με την τελική κρίση να ανήκει στη δικαστή. Αναμένεται να διαρκέσει έξι έως οκτώ εβδομάδες, με τις πολιτείες να παρουσιάζουν εσωτερικά έγγραφα, έρευνες της ίδιας της Meta και καταθέσεις πρώην στελεχών της εταιρείας. Μεταξύ των μαρτύρων αναμένονται ο διευθύνων σύμβουλος της Meta, Mark Zuckerberg, ο επικεφαλής του Instagram, Adam Mosseri, καθώς και ο πρώην μηχανικός της εταιρείας και whistleblower Arturo Béjar.
«Η Meta σχεδίασε ένα επικίνδυνο προϊόν για νεαρούς χρήστες, το γνώριζε, και στη συνέχεια είπε ψέματα σε παιδιά, οικογένειες και την κοινωνία για το πόσο επικίνδυνο πραγματικά ήταν» — Rob Bonta, Γενικός Εισαγγελέας της πολιτείας της Καλιφόρνια.
Το ενδεχόμενο οικονομικό ρίσκο για τη Meta είναι τεράστιο: οι πολιτείες επιδιώκουν κυρώσεις που θα μπορούσαν να φτάσουν έως και το 1,4 τρισεκατομμύρια δολάρια, ποσό που —ακόμη και αν μειωθεί δραστικά κατά τη δικαστική διαδικασία— καταδεικνύει το μέγεθος της νομικής έκθεσης της εταιρείας.
Η εταιρεία απορρίπτει κατηγορηματικά τις κατηγορίες. Εκπρόσωπος της δήλωσε ότι οι Γενικοί Εισαγγελείς «δεν προσκομίζουν καμία απόδειξη ότι κάποιος στις πολιτείες τους παραπλανήθηκε», ότι αποδίδουν βλάβη σε «αθώα χαρακτηριστικά» όπως η δυνατότητα δημιουργίας δεύτερου λογαριασμού Instagram, και ότι επιχειρούν να «τιμωρήσουν τη Meta για προκλήσεις που αφορούν ολόκληρο τον κλάδο», όπως η επαλήθευση ηλικίας. Κατά την εταιρεία, οι πολιτείες «αποφάσισαν να κυνηγήσουν μια εξωφρενική αποζημίωση» αντί να στηριχθούν στα γεγονότα και τον νόμο.
Η υπόθεση αυτή δεν αφορά αποκλειστικά τη Meta. Το 9ο Ομοσπονδιακό Εφετείο των ΗΠΑ έχει ήδη δώσει το «πράσινο φως» για να προχωρήσουν χιλιάδες παρόμοιες αγωγές και κατά άλλων τεχνολογικών κολοσσών, όπως η Alphabet (Google/YouTube), η TikTok και η Snap Inc. Το κρίσιμο νομικό ερώτημα που πλανάται πάνω από όλες αυτές τις υποθέσεις είναι κατά πόσο θα αντέξει η ασπίδα προστασίας που παραδοσιακά προσέφερε στις πλατφόρμες το άρθρο 230 του αμερικανικού δικαίου, το οποίο τις απαλλάσσει σε μεγάλο βαθμό από ευθύνη για περιεχόμενο τρίτων. Λίγο πριν από την έναρξη αυτής της δίκης, δικαστής στο Νέο Μεξικό είχε ήδη επιβάλει στη Meta πρόστιμο σχεδόν 1 δισεκατομμυρίου δολαρίων σε παρεμφερή υπόθεση, σηματοδοτώντας μια ευρύτερη τάση αυστηρότερου δικαστικού ελέγχου των πλατφορμών κοινωνικής δικτύωσης. Αν οι πολιτείες δικαιωθούν, η απόφαση θα μπορούσε να λειτουργήσει ως προηγούμενο ανάλογο της Συμφωνίας Κύριου Διακανονισμού (Master Settlement Agreement) με την καπνοβιομηχανία το 1998 —μιας συμφωνίας που κόστισε στην τότε βιομηχανία 246 δισεκατομμύρια δολάρια και άλλαξε ριζικά τους κανόνες διαφήμισης και ευθύνης του κλάδου για δεκαετίες.
Η δίκη βρίσκεται ακόμη στα πρώτα της στάδια, με τις καταθέσεις μαρτύρων και την παρουσίαση εσωτερικών εγγράφων της Meta να αναμένεται να αποκαλύψουν νέα στοιχεία τις επόμενες εβδομάδες. Ανεξαρτήτως της τελικής έκβασης, η υπόθεση ήδη λειτουργεί ως σημείο αναφοράς για τη συζήτηση περί ευθύνης των πλατφορμών κοινωνικής δικτύωσης απέναντι σε ανήλικους χρήστες —μια συζήτηση που αφορά άμεσα και την ελληνική και ευρωπαϊκή πραγματικότητα, στο πλαίσιο κανονισμών όπως ο DSA (Digital Services Act) και το ζήτημα της επαλήθευσης ηλικίας online.