Η εφηβεία, η αναπτυξιακή περίοδος μεταξύ παιδικής ηλικίας και ενηλικίωσης, χαρακτηρίζεται από σημαντικές νοητικές, συναισθηματικές και κοινωνικές αλλαγές. Προηγούμενες ψυχολογικές μελέτες έχουν δείξει ότι σε αυτή τη φάση ο άνθρωπος αποκτά σταδιακά μεγαλύτερο έλεγχο των σκέψεων και των πράξεών του, μαθαίνει να ρυθμίζει καλύτερα τα συναισθήματά του και αναπτύσσει περαιτέρω τις κοινωνικές του δεξιότητες.
Παρότι οι αλλαγές της εφηβείας έχουν μελετηθεί εκτενώς, δεν υπάρχουν αρκετά μεγάλης κλίμακας δεδομένα που δείχνουν πώς εξελίσσονται οι νοητικές ικανότητες των εφήβων σε διαφορετικές ηλικίες. Τέτοια δεδομένα θα μπορούσαν να βοηθήσουν τους ερευνητές να εντοπίζουν αποκλίσεις που συνδέονται με αυξημένη ευαλωτότητα σε προβλήματα ψυχικής υγείας ή συμπεριφοράς.
Ερευνητές από την Κινεζική Ακαδημία Ιατρικών Επιστημών, το Peking Union Medical College, το Κινεζικό Ινστιτούτο Έρευνας για τον Εγκέφαλο, το Πανεπιστήμιο Tsinghua και άλλα κινεζικά ιδρύματα, ανέλυσαν δεδομένα από περισσότερους από 33.000 Κινέζους εφήβους. Στη μελέτη τους που δημοσιεύθηκε στο επιστημονικό περιοδικό «Nature Mental Health», οι ερευνητές χαρτογράφησαν τις ηλικιακές διαφορές σε δύο βασικές νοητικές ικανότητες: τον ανασταλτικό έλεγχο και τη λειτουργική μνήμη.
«Η εφηβεία αποτελεί μια ευαίσθητη περίοδο για την ωρίμανση των εκτελεστικών λειτουργιών, ενός βασικού νευρογνωστικού συστήματος που στηρίζει την προσαρμοστική ρύθμιση των συναισθημάτων και την κοινωνική συμπεριφορά», έγραψαν στη μελέτη τους οι ερευνητές.
Αναλύοντας δεδομένα από Κινέζους εφήβους ηλικίας 11 έως 18 ετών, η ερευνητική ομάδα χαρτογράφησε την αναπτυξιακή πορεία του ανασταλτικού ελέγχου και της λειτουργικής μνήμης.
Χαρτογράφηση δύο κρίσιμων νοητικών δεξιοτήτων
Οι ερευνητές ανέλυσαν δεδομένα από 33.622 Κινέζους εφήβους ηλικίας 11 έως 18 ετών, στο πλαίσιο του προγράμματος A-HELP (Adolescent Health Enhancing Long-term Plan). Συγκεκριμένα, συνέκριναν τις επιδόσεις εφήβων διαφορετικών ηλικιών σε δοκιμασίες ανασταλτικού ελέγχου και λειτουργικής μνήμης.
Ο ανασταλτικός έλεγχος είναι η ανθρώπινη ικανότητα να σταματά ή να καταστέλλει μια αυτόματη, παρορμητική ή ακατάλληλη αντίδραση. Για παράδειγμα, μπορεί να σημαίνει να μην διακόπτει κάποιον που του μιλάει, να αγνοεί τις ειδοποιήσεις του τηλεφώνου ενώ μελετά, ή να κάνει μια παύση πριν απαντήσει θυμωμένα στον γονέα ή κηδεμόνα του.
Η λειτουργική μνήμη, από την άλλη, είναι η ικανότητα προσωρινής αποθήκευσης και αξιοποίησης πληροφοριών κατά την εκτέλεση μιας εργασίας, ακόμη και με νοητική επεξεργασία τους ανάλογα με τις μεταβολές της εκάστοτε κατάστασης. Χάρη στη λειτουργική μνήμη μπορούμε, για παράδειγμα, να θυμόμαστε οδηγίες, να κάνουμε υπολογισμούς με το μυαλό ή να θυμόμαστε ποια υλικά έχουμε ήδη προσθέσει σε μια συνταγή.
Στη μελέτη, ο ανασταλτικός έλεγχος αξιολογήθηκε με το τεστ Go/No-Go. Οι συμμετέχοντες έβλεπαν διαδοχικά ερεθίσματα και έπρεπε να αντιδρούν γρήγορα στα συχνά «Go», ενώ να συγκρατούν την αντίδρασή τους στα λιγότερο συχνά «No-Go».
Η λειτουργική μνήμη αξιολογήθηκε με τα τεστ 1-back και 2-back. Οι έφηβοι έβλεπαν μια σειρά ερεθισμάτων και έπρεπε να αναγνωρίσουν αν το καθένα ταίριαζε με το αμέσως προηγούμενο ερέθισμα ή με εκείνο που είχε εμφανιστεί δύο θέσεις νωρίτερα, αντίστοιχα.
Τι αλλάζει όσο μεγαλώνουν οι έφηβοι
Τα αποτελέσματα δείχνουν ότι ο ανασταλτικός έλεγχος συνεχίζει να αναπτύσσεται μέχρι και την ύστερη εφηβεία, ενώ η λειτουργική μνήμη φαίνεται να σταθεροποιείται νωρίτερα. Με άλλα λόγια, η μέση επίδοση στη λειτουργική μνήμη σταθεροποιείται σε μικρότερη ηλικία από ό,τι η επίδοση στον ανασταλτικό έλεγχο. Παράλληλα, οι διαφορές στις επιδόσεις μεταξύ εφήβων της ίδιας ηλικίας μειώνονται όσο μεγαλώνουν.
Οι μεγαλύτερες αποκλίσεις προς τα κάτω από τις αναμενόμενες, βάσει ηλικίας, επιδόσεις στις εκτελεστικές λειτουργίες συνδέθηκαν με περισσότερα προβλήματα στις σχέσεις με συνομηλίκους και στη συμπεριφορά, αυξημένη υπερκινητικότητα και απροσεξία. Οι συσχετίσεις αυτές ήταν εντονότερες στην πρώιμη εφηβεία και σταδιακά εξασθενούσαν στη συνέχεια.
Για να ελέγξουν την αξιοπιστία και την ευρύτερη εφαρμογή των ευρημάτων τους, οι ερευνητές ανέλυσαν επίσης υπάρχοντα δεδομένα από 11.549 εφήβους που συμμετείχαν στη μελέτη Adolescent Brain Cognitive Development στις ΗΠΑ. Με αυτόν τον τρόπο εξέτασαν αν αντίστοιχα πρότυπα στην ανάπτυξη των εκτελεστικών λειτουργιών και στη σύνδεσή τους με την ψυχική υγεία εμφανίζονται και σε εφήβους μιας άλλης χώρας.
«Η επανάληψη της ανάλυσης σε 11.549 εφήβους στις ΗΠΑ έδωσε αντίστοιχα αποτελέσματα. Συνολικά, τα ευρήματα παρέχουν πληθυσμιακά πρότυπα αναφοράς για την ανάπτυξη των εκτελεστικών λειτουργιών και αναδεικνύουν ευαίσθητες περιόδους κατά τις οποίες οι νευρογνωστικές διαταραχές συνδέονται πιο έντονα με την εμφάνιση ψυχοπαθολογίας, συμβάλλοντας στον εντοπισμό και τον χρονικό σχεδιασμό στρατηγικών πρόληψης», έγραψαν οι ερευνητές.
Στο μέλλον, τα ευρήματα θα μπορούσαν να βοηθήσουν στον σχεδιασμό προγραμμάτων πρόληψης και υποστήριξης της ψυχικής υγείας, προσαρμοσμένων στην ηλικία τους.
Πηγή: Medicalxpress
Κάνε like στη σελίδα μας στο Facebook
Ακολούθησε μας στο Twitter
Κάνε εγγραφή στο κανάλι μας στο Youtube
Γίνε μέλος στο κανάλι μας στο Viber
– Αναφέρεται ως πηγή το ertnews.gr στο σημείο όπου γίνεται η αναφορά.
– Στο τέλος του άρθρου ως Πηγή
– Σε ένα από τα δύο σημεία να υπάρχει ενεργός σύνδεσμος