Έρευνα αποκάλυψε πώς η τεχνητή νοημοσύνη και τα όρια που δεν βάζουν οι άνθρωποι στη χρήση της, μπορεί να επηρεάσει την ψυχική υγεία
Μελέτη που δημοσιεύθηκε τον Αύγουστο του 2026 και εξέτασε ενήλικες στις ΗΠΑ που χρησιμοποιούν την πλατφόρμα AI, κατέληξε στο συμπέρασμα ότι, για ορισμένους ανθρώπους, η μετατροπή των chatbots σε «φίλους» μπορεί να έχει αρνητικές επιπτώσεις στην ψυχική τους ευεξία.
Ερευνητές του Stanford University ανέλυσαν τις απαντήσεις 1.131 ενηλίκων στις ΗΠΑ, καθώς και 464.687 μηνύματα από 237 συμμετέχοντες. Διαπίστωσαν ότι όσοι είχαν μικρότερο κοινωνικό κύκλο στην πραγματική ζωή ήταν πιθανότερο να χρησιμοποιούν τα chatbots κυρίως για συντροφιά. Παράλληλα, εμφάνιζαν συχνότερα αισθήματα μοναξιάς, χαμηλότερη ικανοποίηση από τη ζωή και ασθενέστερη αίσθηση ότι ανήκουν σε μια κοινότητα.
«Η τεχνητή νοημοσύνη μπορεί να μην είναι η αιτία των προβλημάτων που αντιμετωπίζουν οι άνθρωποι, αλλά ίσως ούτε να τους κάνει πιο ευτυχισμένους», σημειώνει η Yutong Zhang, μία από τις συγγραφείς της μελέτης και εισερχόμενη υποψήφια διδάκτορας στο Stanford.
Στο ίδιο συμπέρασμα καταλήγει, από διαφορετική οπτική, και η ψυχοθεραπεύτρια Samantha Hill, που εργάζεται στο Νιου Τζέρσεϊ.
Σύμφωνα με έρευνα του Elon University που πραγματοποιήθηκε τον Σεπτέμβριο του 2026, το 27% των ενηλίκων στις ΗΠΑ που χρησιμοποιούν το διαδίκτυο δηλώνουν ότι έχουν «σημαντικές συναισθηματικές ή κοινωνικές αλληλεπιδράσεις» με μεγάλα γλωσσικά μοντέλα, όπως το ChatGPT και το Claude.
Η κοινωνική φοβία ή το κοινωνικό άγχος μπορεί να αποτελούν έναν από τους λόγους πίσω από αυτή την τάση, εκτιμά η Hill. Σημαντικό ρόλο ενδέχεται να έχει παίξει και η πανδημία της Covid-19, η οποία επηρέασε τις κοινωνικές δεξιότητες και τον τρόπο με τον οποίο οι άνθρωποι συνδέονται μεταξύ τους. «Αναδεικνύει τη δυσκολία που αντιμετωπίζουν ορισμένοι άνθρωποι όταν πρέπει να ανοιχτούν και να συνδεθούν με άλλους», λέει η Hill. Μάλιστα, μία από τις πελάτισσές της παραδέχθηκε πρόσφατα ότι στράφηκε σε ένα chatbot αναζητώντας θεραπευτικές συμβουλές.
Το πρόβλημα, σύμφωνα με την ίδια, είναι ότι οι σχέσεις με τους ανθρώπους δεν είναι πάντα εύκολες – και ακριβώς αυτή η δυσκολία είναι που μπορεί να μας βοηθήσει να εξελιχθούμε. «Τα AI companions μπορεί να είναι ευχάριστα, υποστηρικτικά και διαρκώς διαθέσιμα. Έχουν, όμως, σημαντικούς περιορισμούς. Δεν μπορούν να προσφέρουν σωματική οικειότητα -μια αγκαλιά, για παράδειγμα. Δεν μπορούν επίσης να βιώσουν και να ανταποδώσουν πραγματικά συναισθήματα. Αν εγώ νιώθω θλίψη, να νιώθεις κι εσύ θλίψη», εξηγεί η Hill.
Και υπάρχει κάτι ακόμη που απουσιάζει: η τριβή. «Οι άνθρωποι είμαστε πολύ περίπλοκοι. Έχουμε διαφορετικές απόψεις, αξίες και πεποιθήσεις. Όμως αυτό που πραγματικά μας βοηθά να προχωρήσουμε στη ζωή μέσα από τις σχέσεις μας είναι η σύγκρουση. Είναι το δράμα, η διαφωνία, η ένταση».
Η συμβουλή της Hill προς όσους χρησιμοποιούν chatbots για συντροφιά είναι απλή: να μην ξεχνούν τα όριά τους. Η ανθρώπινη σύνδεση αποτελεί βασικό στοιχείο της ψυχικής ευεξίας. Τα chatbots μπορούν να είναι χρήσιμα ως εργαλεία για την αναζήτηση πληροφοριών ή ακόμη και ως ένας τρόπος να εκφράσει κανείς τις σκέψεις του. Δεν μπορούν, όμως, να υποκαταστήσουν μια πραγματική ανθρώπινη σχέση.
Υπάρχει, επίσης, ένα ζήτημα που αφορά την ιδιωτικότητα. Όταν κάποιος μοιράζεται ευαίσθητες πληροφορίες με ένα chatbot, δεν τις μοιράζεται μόνο με την τεχνητή νοημοσύνη. Τις μοιράζεται και με την εταιρεία που λειτουργεί την υπηρεσία, προειδοποιεί η Zhang. Και υπάρχει ένας ακόμη λόγος για να είμαστε προσεκτικοί: το πού μπορεί να οδηγήσει μια συζήτηση.
Πολλοί από τους συμμετέχοντες στην έρευνα δεν χαρακτήριζαν τις συνομιλίες τους με το Character.AI ως διαπροσωπικές σχέσεις. Όταν, όμως, οι ερευνητές εξέτασαν το ιστορικό των συνομιλιών τους, διαπίστωσαν ότι σε αρκετές περιπτώσεις οι αλληλεπιδράσεις είχαν σταδιακά εξελιχθεί προς αυτή την κατεύθυνση.
Ακόμη κι αν κάποιος δεν ξεκινά μια συνομιλία με την πρόθεση να δημιουργήσει μια στενή ή συναισθηματική σχέση με ένα chatbot, «είναι πιθανό τελικά να το κάνει», καταλήγει η Zhang.