Από την Ιωάννα Αρτέμη, Κοινωνική Λειτουργό και Συστημική Ψυχοθεραπεύτρια, συνεργάτιδα του Κέντρου Ψυχοθεραπείας «Φρόσω Φωτεινάκη & Συνεργάτες»
Κάθε καλοκαίρι που επιστρέφουμε στο χωριό, συναντάμε ανθρώπους που έχουμε συνδέσει με τα παιδικά μας χρόνια. Θείους, νονούς, γείτονες, συγγενείς που μπορεί να βλέπαμε μόνο για λίγες εβδομάδες τον χρόνο. Άνθρωποι που τότε θεωρούσαμε μέρος της καθημερινότητάς μας και σήμερα, όταν τους ξανασυναντάμε, συνειδητοποιούμε ότι μπορεί να είχαν μεγαλύτερη σημασία για εμάς απ’ όσο καταλαβαίναμε.
Ίσως ήταν η θεία που μας έπαιρνε στα σοβαρά όταν μιλούσαμε, ο νονός που μας εμπιστευόταν και μας έκανε να αισθανόμαστε ικανοί, ένας γείτονας που μας φερόταν με σεβασμό ή ένας συγγενής που μας έδινε χώρο να είμαστε ο εαυτός μας χωρίς να μας συγκρίνει με τα άλλα παιδιά. Μπορεί να μην θυμόμαστε συγκεκριμένα τι μας έλεγαν. Θυμόμαστε, όμως, πώς αισθανόμασταν μαζί τους. Και αυτό είναι σημαντικό.
Γιατί ένα παιδί διαμορφώνει την εικόνα του αλλά και τον τρόπο με τον οποίο αντιλαμβάνεται τους άλλους μέσα από τις σχέσεις του. Ο τρόπος που το κοιτούν και του μιλούν, το αν το ακούν και το εμπιστεύονται, το αν του δίνουν χώρο να εκφραστεί και να αισθανθεί ότι έχει αξία, επηρεάζει τον τρόπο με τον οποίο μεγαλώνοντας βλέπει τον εαυτό του και σχετίζεται με τους άλλους. Έτσι, άνθρωποι που δεν είχαν απαραίτητα κεντρικό ρόλο στη ζωή μας, άφησαν μέσα μας κάτι που συνεχίστηκε και αργότερα. Και όταν τους συναντάμε ξανά, μπορούμε ως ενήλικες να καταλάβουμε καλύτερα τι σήμαινε για εμάς ο τρόπος με τον οποίο μας αντιμετώπισαν τότε.
Αυτό γίνεται ακόμη πιο σημαντικό για ένα παιδί που δεν βρίσκει στο σπίτι την προσοχή, τη φροντίδα ή το ενδιαφέρον που χρειάζεται. Ένας άλλος ενήλικας, ένας συγγενής, ένας δάσκαλος, ένας γείτονας, μπορεί τότε να του προσφέρει μια διαφορετική εμπειρία σχέσης: να το βλέπει, να το ακούει και να το αντιμετωπίζει με σεβασμό. Πόσοι άνθρωποι μας επηρέασαν χωρίς ποτέ να μάθουν ότι το έκαναν; Για κάποιους, μία τέτοια σχέση μπορεί να έγινε σημαντικό σημείο αναφοράς, χωρίς ο άνθρωπος που την προσέφερε να γνωρίζει ποτέ τη θέση που απέκτησε στη ζωή τους.
Η θεωρία του δεσμού (John Bowlby) βοηθά να καταλάβουμε γιατί κάποιες σχέσεις μπορούν να αποκτήσουν τόσο μεγάλη σημασία. Οι πρώτες μας σχέσεις επηρεάζουν τον τρόπο με τον οποίο μαθαίνουμε να βλέπουμε τον εαυτό μας και τους άλλους, όμως η ανάγκη για σύνδεση και η δυνατότητα να επηρεαστούμε από μια σχέση συνεχίζονται σε όλη τη ζωή. Έτσι, ένας άνθρωπος που συναντάμε αργότερα μπορεί να μας προσφέρει μία διαφορετική σχεσιακή εμπειρία, ιδιαίτερα όταν συναντά μία ανάγκη που μέχρι τότε δεν είχε βρει χώρο να εκφραστεί.
Και το ίδιο μπορεί να έχει συμβεί και από την άλλη πλευρά. Να έχουμε υπάρξει εμείς για κάποιον ένας άνθρωπος που τον αντιμετώπισε με σεβασμό, τον άκουσε ή του έδωσε χώρο σε μία περίοδο που το είχε ανάγκη. Μπορεί να μην γνωρίζαμε τι περνούσε ούτε να καταλάβαμε ποτέ τι σημασία είχε για εκείνον η παρουσία μας.
Αυτό είναι ένα από τα πιο ουσιαστικά κομμάτια των ανθρώπινων σχέσεων: ότι ο ένας αφήνει κάτι στον άλλον, χωρίς να μπορεί να γνωρίζει ποτέ ακριβώς τι. Μπορεί να μη θυμόμαστε συγκεκριμένες στιγμές ή λόγια, αλλά ο τρόπος με τον οποίο μας αντιμετώπισε ένας άνθρωπος να έχει γίνει μέρος του τρόπου με τον οποίο βλέπουμε τον εαυτό μας, σχετιζόμαστε με τους άλλους ή αντιμετωπίζουμε τις δυσκολίες. «Κουβαλάμε» μέσα μας ανθρώπους που μπορεί να μην γνωρίζουν ποτέ πόσο σημαντικοί υπήρξαν για εμάς. Κι έτσι, κάποιοι γίνονται μέρος της ιστορίας μας χωρίς να το μάθουν ποτέ, όπως κι εμείς μπορεί να έχουμε γίνει μέρος της ιστορίας κάποιου άλλου χωρίς να το γνωρίζουμε.