Ε.Ε.: Οι υπουργοί Εσωτερικών ενέκριναν οριστικά τον κανονισμό επιστροφών – Πέρασε προς συζήτηση στο επόμενο Συμβούλιο η ελληνική πρόταση – ertnews.gr

Οι υπουργοί Εσωτερικών της Ευρωπαϊκής Ένωσης, συνεδριάζοντας σήμερα στο Λουξεμβούργο, έδωσαν την τελική έγκριση στον νέο Κανονισμό για την επιστροφή υπηκόων τρίτων χωρών που διαμένουν παράνομα στην Ένωση. Με την απόφαση αυτή ολοκληρώνεται η νομοθετική διαδικασία για ένα από τα πιο συζητημένα κείμενα της ευρωπαϊκής μεταναστευτικής πολιτικής, το οποίο ανοίγει για πρώτη φορά νομικά τον δρόμο στα κράτη μέλη να δημιουργούν κέντρα επιστροφής σε χώρες εκτός της ΕΕ.

Ο Κανονισμός αντικαθιστά την Οδηγία Επιστροφών του 2008 και, σύμφωνα με το Συμβούλιο, έρχεται να συμπληρώσει το Σύμφωνο για τη Μετανάστευση και το Άσυλο.

…ανταπόκριση από τις Βρυξέλλες: Γιώργος Συριόπουλος…

Ο Ιρλανδός υπουργός Δικαιοσύνης, Εσωτερικών και Μετανάστευσης Τζιμ Ο’Κάλαχαν, του οποίου η χώρα ασκεί την περιοδική Προεδρία του Συμβουλίου, υπογράμμισε σε δήλωσή του ότι «περίπου δύο στους τρεις ανθρώπους που λαμβάνουν εντολή να εγκαταλείψουν την ΕΕ δεν αναχωρούν στην πραγματικότητα».

Όπως πρόσθεσε, οι αναθεωρημένοι κανόνες θα βοηθήσουν τα κράτη μέλη να υλοποιούν γρήγορες και αποτελεσματικές επιστροφές, κάτι που χαρακτήρισε καθοριστικό για μια κοινή προσέγγιση στη διαχείριση της μετανάστευσης στο πλαίσιο του Συμφώνου.

Ο Θάνος Πλεύρης αιτήθηκε και έκτακτο μηχανισμό

Προσερχόμενος στη συνεδρίαση, ο υπουργός Μετανάστευσης και Ασύλου, Θάνος Πλεύρης δήλωσε ότι «το Σύμφωνο Μετανάστευσης και ο Κανονισμός των επιστροφών δείχνουν τα πρώτα αποτελέσματα», σημειώνοντας ότι οι ροές προς την Ευρώπη μειώνονται και οι επιστροφές αυξάνονται. Ο Έλληνας υπουργός προειδοποίησε, ωστόσο, ότι σε έκτακτες συνθήκες, όπως εκείνες που έζησε η Ελλάδα στον Έβρο και ζει σήμερα η Ισπανία στη Θέουτα, τα υφιστάμενα εργαλεία δεν αρκούν.

Ο κ. Πλεύρης παρουσίασε στους ομολόγους του την πρόταση του πρωθυπουργού Κυριάκου Μητσοτάκη για έναν έκτακτο μηχανισμό στήριξης, ώστε σε περιπτώσεις θα πρέπει να προβλέπεται αυξημένη επιτήρηση των συνόρων και αναστολή του ασύλου, καθώς, όπως επισήμανε, «η Ευρώπη πρέπει να προστατευτεί».

Πρόοδος στην ελληνική πρόταση για την εργαλειοποίηση στα σύνορα

Στο Συμβούλιο υπουργών ο Θάνος Πλεύρης προώθησε επίμονα την πρόταση προς την Ευρωπαϊκή Επιτροπή σχετικά με τη διαχείριση της εργαλειοποίησης μεταναστών. Η πρόταση προβλέπει ότι, σε συνθήκες έκτακτης ανάγκης, θα ενεργοποιείται αυξημένη επιτήρηση στα σύνορα, θα αναστέλλεται η εξέταση αιτήσεων ασύλου και θα δρομολογούνται επιστροφές.

Σήμερα στο Λουξεμβούργο, ο Ευρωπαίος Επίτροπος Μάγκνους Μπρούνερ ευχαρίστησε την Ελλάδα για την πρωτοβουλία, και επιβεβαιώθηκε ότι η Κομισιόν, κατόπιν εντολής της Προέδρου φον ντερ Λάιεν, επεξεργάζεται ήδη τις ελληνικές προτάσεις.

Σύμφωνα με πληροφορίες μας το ζήτημα αναμένεται να ενταχθεί στην ημερήσια διάταξη του επόμενου Συμβουλίου Δικαιοσύνης και Εσωτερικών Υποθέσεων, στις αρχές Δεκεμβρίου στις Βρυξέλλες, ώστε να εξεταστεί πώς ο εν λόγω μηχανισμός μπορεί να λειτουργήσει συμπληρωματικά με το ισχύον Σύμφωνο για τη Μετανάστευση και τους σχετικούς κανονισμούς.

Τα κέντρα επιστροφής σε τρίτες χώρες

Αναφορικά με τον νέο Κανονισμό, που εγκρίθηκε σήμερα, η πιο πολιτικά φορτισμένη διάταξη είναι το άρθρο 14, το οποίο επιτρέπει την επιστροφή ατόμων που έχουν λάβει απόφαση επιστροφής σε τρίτη χώρα με την οποία δεν έχουν κανέναν δεσμό, δηλαδή σε χώρα που δεν είναι ούτε χώρα καταγωγής ούτε χώρα προηγούμενης συνήθους διαμονής τους ούτε χώρα όπου έχουν δικαίωμα εισόδου και διαμονής. Για τον σκοπό αυτό απαιτείται η σύναψη συμφωνίας ή ρύθμισης με αυτή τη χώρα.

Ο Κανονισμός θέτει ως προϋπόθεση ότι τέτοιες συμφωνίες μπορούν να συνάπτονται μόνο με χώρες που σέβονται τα διεθνή πρότυπα ανθρωπίνων δικαιωμάτων και τις αρχές του διεθνούς δικαίου, συμπεριλαμβανομένης της αρχής της μη επαναπροώθησης. Κάθε συμφωνία οφείλει να ορίζει τις διαδικασίες επιστροφής, τους όρους παραμονής των ατόμων στη χώρα υποδοχής, τις υποχρεώσεις των μερών και τις συνέπειες σε περίπτωση παραβίασης ή σημαντικής επιδείνωσης της κατάστασης στη χώρα αυτή.

Όταν η συμφωνία προβλέπει περαιτέρω επιστροφή από το κέντρο κράτησης προς τη χώρα καταγωγής, πρέπει επιπλέον να καθορίζει τι θα συμβεί αν η μεταφορά αυτή αποδειχθεί αδύνατη, καθώς και να προβλέπει ανεξάρτητο φορέα ή μηχανισμό παρακολούθησης της εφαρμογής της. Η ίδια συμφωνία μπορεί να περιλαμβάνει και τους όρους κράτησης στη χώρα υποδοχής.

Στο προοίμιο του Κανονισμού διευκρινίζεται ότι ελλείψεις σε συγκεκριμένα τμήματα της επικράτειας μιας τρίτης χώρας ή για συγκεκριμένες κατηγορίες προσώπων δεν αποκλείουν τη σύναψη συμφωνίας, εφόσον υπάρχουν επαρκείς εγγυήσεις για τα δικαιώματα των ενδιαφερομένων. Σημειώνεται επίσης ότι οι συμφωνίες αυτές συνιστούν εφαρμογή του δικαίου της Ένωσης, δεδομένο που τις υπάγει στον Χάρτη Θεμελιωδών Δικαιωμάτων.

Οι ασυνόδευτοι ανήλικοι εξαιρούνται ρητά από κάθε επιστροφή σε τέτοια κέντρα. Παράλληλα, τα κράτη μέλη οφείλουν να ενημερώνουν εγκαίρως τα γειτονικά τους κράτη μέλη όταν διαπραγματεύονται συμφωνία με τρίτη χώρα που συνορεύει μαζί τους, ενώ πρέπει να γνωστοποιούν κάθε συμφωνία στην Επιτροπή και στους εταίρους τους πριν από την έναρξη ισχύος ή την προσωρινή εφαρμογή της. Σε εθελοντική βάση, μπορούν να ζητούν και τη γνώμη της Επιτροπής για τη συμβατότητα του σχεδίου συμφωνίας με το ενωσιακό δίκαιο.

Υποχρεώσεις και κυρώσεις

Ο κανονισμός θεσπίζει ρητές υποχρεώσεις για όσους δεν έχουν δικαίωμα παραμονής, οι οποίοι οφείλουν να εγκαταλείψουν το κράτος μέλος και να συνεργάζονται με τις αρχές. Σύμφωνα με το Συμβούλιο, η άρνηση συνεργασίας μπορεί να επισύρει κυρώσεις, όπως περικοπή επιδομάτων που χορηγούνται βάσει εθνικού δικαίου, άρνηση κινήτρων εθελοντικής επιστροφής, χρηματικά πρόστιμα ή ακόμη και ποινικές κυρώσεις όπου τις προβλέπει η εθνική νομοθεσία.

Η απόφαση επιστροφής θα ορίζει κατά κανόνα προθεσμία αναχώρησης έως 30 ημερών. Η απαγόρευση νέας εισόδου στην ΕΕ θα μπορεί να φτάνει τα 10 έτη και, για δεόντως αιτιολογημένους λόγους, τα 20 έτη. Η κράτηση με σκοπό την απομάκρυνση δεν μπορεί να υπερβαίνει τους 12 μήνες σε ένα κράτος μέλος, με δυνατότητα παράτασης έως τους 24 μήνες σε περιπτώσεις μη συνεργασίας ή καθυστέρησης στην έκδοση εγγράφων από τρίτες χώρες.

Ευρωπαϊκή Εντολή Επιστροφής

Δημιουργείται, επίσης, η Ευρωπαϊκή Εντολή Επιστροφής, ένα κοινό έντυπο στο οποίο τα κράτη μέλη θα καταχωρούν τα βασικά στοιχεία κάθε απόφασης επιστροφής, ώστε οι αρχές των άλλων κρατών μελών να έχουν τις αναγκαίες πληροφορίες για να την αναγνωρίσουν. Η αμοιβαία αναγνώριση των αποφάσεων παραμένει προς το παρόν προαιρετική. Θα επανεξεταστεί τρία χρόνια μετά την έναρξη ισχύος του Κανονισμού, οπότε η Επιτροπή μπορεί να προτείνει να καταστεί υποχρεωτική.

Αυστηρότερο καθεστώς για όσους θεωρούνται απειλή

Ειδικές διατάξεις αφορούν υπηκόους τρίτων χωρών που συνιστούν απειλή για τη δημόσια τάξη ή την εθνική ασφάλεια, που υπάρχουν εύλογες ενδείξεις ότι έχουν διαπράξει σοβαρά αδικήματα ή που συνδέονται με τρομοκρατικές δραστηριότητες. Οι αποφάσεις επιστροφής τους θα εκτελούνται κατά προτεραιότητα, ενώ τα κράτη μέλη θα μπορούν να επιβάλλουν απαγόρευση εισόδου αορίστου χρόνου, όταν αυτό κρίνεται δικαιολογημένο και αναλογικό, και να τους κρατούν πέραν του ορίου των 24 μηνών, για περιόδους που καθορίζει δικαστήριο και επανεξετάζονται τουλάχιστον ανά τρίμηνο. Η κράτηση μπορεί να γίνεται και σε σωφρονιστικά καταστήματα, χωριστά από τους λοιπούς κρατουμένους στο μέτρο του δυνατού.

Η εφαρμογή του Κανονισμού θα είναι άμεση

Ο Κανονισμός θα δημοσιευθεί στην Επίσημη Εφημερίδα της ΕΕ και θα τεθεί σε ισχύ την επόμενη ημέρα. Ορισμένες διατάξεις, μεταξύ των οποίων και εκείνες για τα κέντρα επιστροφής, θα εφαρμόζονται αμέσως. Οι υπόλοιπες, που απαιτούν προπαρασκευαστικές ενέργειες από τις εθνικές διοικήσεις, θα εφαρμοστούν έναν χρόνο αργότερα. Το Συμβούλιο επισημαίνει ότι όλα τα μέτρα επιστροφής πρέπει να εφαρμόζονται με πλήρη σεβασμό των θεμελιωδών δικαιωμάτων.

Σημειώνεται ότι, η έγκριση από το Συμβούλιο ήταν επακόλουθη της ψηφοφορίας της Ολομέλειας του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου στις 16 Σεπτεμβρίου και της προσωρινής συμφωνία των δύο συννομοθετών που είχε επιτευχθεί την 1η Ιουνίου. Η πρόταση είχε κατατεθεί από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή τον Μάρτιο του 2025, ύστερα από σχετική πρόσκληση του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου τον Οκτώβριο του 2024.