Μερικές φορές, ο φόβος της αποτυχίας και η υπερανάλυση οδηγούν ακόμη και τους πιο έξυπνους ανθρώπους σε δικαιολογίες που τους κρατούν στάσιμους.
Το να είσαι έξυπνος δεν σημαίνει απαραίτητα ότι ξέρεις πώς να διαχειρίζεσαι κάθε κατάσταση. Μπορεί να αναλύεις τα δεδομένα, να βλέπεις όλες τις πιθανές εκβάσεις και να αντιλαμβάνεσαι τις συνέπειες των επιλογών σου, αλλά όταν έρχεται η ώρα να πάρεις μια απόφαση, να κάνεις πίσω. Κι εκεί που η λογική θα μπορούσε να γίνει το μεγαλύτερο πλεονέκτημά σου, καταλήγει να σε κρατά εγκλωβισμένο στις ίδιες σκέψεις.
Πόσες φορές έχεις αναβάλει μια δύσκολη συζήτηση, έχεις αποφύγει να εκφράσεις τη διαφωνία σου ή έχεις περιμένει την κατάλληλη στιγμή για να κάνεις μια αλλαγή; Δεν σημαίνει απαραίτητα ότι σου λείπει η εξυπνάδα. Ίσως δυσκολεύεσαι να διαχειριστείς την αβεβαιότητα, φοβάσαι μήπως κάνεις λάθος ή δεν θέλεις να δυσαρεστήσεις τους γύρω σου. Το πρόβλημα ξεκινά, όταν αυτές οι σκέψεις γίνονται μόνιμη δικαιολογία για την αδράνεια. Υπάρχουν, μάλιστα, ορισμένες φράσεις που χρησιμοποιούμε συχνά για να αποφύγουμε μια απόφαση, χωρίς να συνειδητοποιούμε ότι τελικά μας κρατούν στο ίδιο σημείο.
Οι 7 φράσεις που χρησιμοποιούν όταν η υπερανάλυση τούς κρατά πίσω
1. «Δεν είμαι ακόμη έτοιμος»
Πόσες φορές έχεις πει ότι χρειάζεσαι λίγο ακόμη χρόνο προτού κάνεις το επόμενο βήμα; Είτε πρόκειται για μια επαγγελματική αλλαγή είτε για μια προσωπική απόφαση, η αναμονή μπορεί να μοιάζει με την ασφαλέστερη επιλογή. Όταν, όμως, περιμένεις να νιώσεις απόλυτα έτοιμος, υπάρχει κίνδυνος να μην ξεκινήσεις ποτέ. Οι άνθρωποι που αναλύουν υπερβολικά τα δεδομένα συχνά αντιλαμβάνονται πόσο σύνθετη είναι μια κατάσταση και δυσκολεύονται να αποφασίσουν. Η προετοιμασία είναι χρήσιμη, αλλά δεν μπορεί να εξαλείψει κάθε πιθανότητα λάθους. Μερικές φορές, η αυτοπεποίθηση έρχεται αφού κάνεις το πρώτο βήμα και όχι πριν.
2. «Δεν θέλω να δημιουργήσω αμηχανία»
Η ανάγκη να διατηρούμε καλές σχέσεις με τους άλλους είναι απολύτως φυσιολογική. Ωστόσο, όταν αποφεύγουμε συστηματικά να εκφράσουμε τη διαφωνία μας επειδή φοβόμαστε μήπως δημιουργηθεί ένταση, καταλήγουμε να παραμερίζουμε τις δικές μας ανάγκες. Ένας έξυπνος άνθρωπος μπορεί να προβλέπει τις πιθανές αντιδράσεις των γύρω του και να προσπαθεί να βρει τον ιδανικό τρόπο να μιλήσει. Το αποτέλεσμα, όμως, μπορεί να είναι η παρατεταμένη σιωπή. Δεν χρειάζεται κάθε διαφωνία να εξελίσσεται σε σύγκρουση, αλλά ούτε και κάθε δύσκολη συζήτηση πρέπει να αποφεύγεται. Η ειλικρίνεια, όταν συνοδεύεται από σεβασμό, μπορεί να προστατεύσει μια σχέση περισσότερο από την αποσιώπηση.
3. «Μάλλον το σκέφτομαι υπερβολικά»
Η υπερανάλυση μπορεί να κάνει ακόμη και μια απλή απόφαση να μοιάζει με περίπλοκο πρόβλημα. Όταν εξετάζεις διαρκώς κάθε πιθανή εξήγηση, είναι εύκολο να αμφισβητήσεις ακόμη και την αρχική σου κρίση. Η φράση «μάλλον το σκέφτομαι υπερβολικά» μπορεί να λειτουργήσει ως ένας τρόπος να απομακρυνθείς από το άγχος σου, αλλά μπορεί επίσης να σε οδηγήσει στο να υποτιμήσεις τις πραγματικές ανησυχίες σου. Αν κάτι σε προβληματίζει, δεν χρειάζεται ούτε να το μεγαλοποιήσεις ούτε να το απορρίψεις αμέσως. Προσπάθησε να ξεχωρίσεις τα πραγματικά δεδομένα από τα σενάρια που δημιουργεί το μυαλό σου.
4. «Μπορώ να το λύσω αργότερα»
Η αναβολή είναι δελεαστική, ειδικά όταν έχεις ήδη πολλά στο μυαλό σου. Ένα δύσκολο τηλεφώνημα, μια εκκρεμότητα στη δουλειά ή μια συζήτηση που σε αγχώνει μπορούν εύκολα να μεταφερθούν για την επόμενη ημέρα. Το πρόβλημα είναι ότι, όταν η αναβολή γίνεται συνήθεια, οι εκκρεμότητες δεν εξαφανίζονται. Αντίθετα, συχνά συσσωρεύονται και προκαλούν ακόμη μεγαλύτερη πίεση. Οι άνθρωποι που δυσκολεύονται να πάρουν αποφάσεις μπορεί να πιστεύουν ότι αργότερα θα έχουν περισσότερο χρόνο ή καλύτερη διάθεση. Δεν είναι πάντα έτσι. Αντί να περιμένεις να βρεθεί η ιδανική στιγμή, δοκίμασε να κάνεις σήμερα ένα μικρό, συγκεκριμένο βήμα. Ακόμη και λίγα λεπτά ουσιαστικής δράσης μπορούν να σε βγάλουν από το αδιέξοδο.
5. «Θα περιμένω να δω πώς θα εξελιχθούν τα πράγματα»
Υπάρχουν περιπτώσεις στις οποίες η αναμονή είναι πράγματι η καλύτερη επιλογή. Δεν χρειάζεται να αντιδρούμε παρορμητικά σε κάθε κατάσταση. Όταν, όμως, περιμένεις διαρκώς να εμφανιστούν περισσότερα στοιχεία ή να ξεκαθαρίσουν όλες οι αμφιβολίες σου, μπορεί να χάσεις ευκαιρίες που απαιτούν πρωτοβουλία. Κανείς δεν μπορεί να γνωρίζει με βεβαιότητα πώς θα εξελιχθεί μια απόφαση πριν την πάρει. Αυτό ισχύει τόσο για τα επαγγελματικά όσο και για τις προσωπικές σχέσεις. Αντί να περιμένεις επ’ αόριστον, αναρωτήσου ποια πληροφορία πραγματικά σου λείπει και πόσο πιθανό είναι να την αποκτήσεις. Η προσεκτική σκέψη είναι πλεονέκτημα, αρκεί να μη μετατρέπεται σε μόνιμη αναβολή.
6. «Είμαι σίγουρος ότι θα βρεθεί μια λύση από μόνη της»
Μερικές φορές, τα προβλήματα πράγματι διευθετούνται χωρίς ιδιαίτερη προσπάθεια. Δεν είναι, όμως, ασφαλές να βασίζεσαι πάντα στην τύχη ή στην υπόθεση ότι κάποιος άλλος θα αναλάβει δράση. Όταν αποφεύγεις να αντιμετωπίσεις μια δύσκολη κατάσταση, μπορεί προσωρινά να αισθάνεσαι ανακούφιση, αλλά η αιτία της ανησυχίας σου παραμένει. Αυτό γίνεται ιδιαίτερα εμφανές στις σχέσεις, όταν μια παρεξήγηση αφήνεται άλυτη με την ελπίδα ότι ο χρόνος θα διορθώσει τα πάντα. Η πραγματικότητα είναι ότι ορισμένα ζητήματα χρειάζονται συζήτηση, όρια και συγκεκριμένες αποφάσεις. Δεν χρειάζεται να έχεις όλες τις απαντήσεις για να ξεκινήσεις. Αρκεί να αναγνωρίσεις ότι η αδράνεια αποτελεί κι αυτή μια επιλογή, με τις δικές της συνέπειες.
7. «Δεν θέλω να βιαστώ»
Το να παίρνεις τον χρόνο σου πριν από μια σημαντική απόφαση δείχνει υπευθυνότητα. Δεν είναι απαραίτητο να απαντάς αμέσως σε κάθε πρόταση ή να αποφασίζεις υπό πίεση. Υπάρχει, όμως, διαφορά ανάμεσα στη συνετή σκέψη και στην ατελείωτη αναβολή. Αν χρειάζεσαι συνεχώς περισσότερο χρόνο, χωρίς να καταλήγεις ποτέ σε κάποιο συμπέρασμα, ίσως δεν προσπαθείς πλέον να επιλέξεις σωστά, αλλά να αποφύγεις το ενδεχόμενο να κάνεις λάθος. Το να προχωρήσεις σημαίνει ότι αποδέχεσαι πως δεν μπορείς να ελέγξεις κάθε παράμετρο. Μπορείς να εξετάσεις τις επιλογές σου, να θέσεις ένα λογικό χρονικό περιθώριο και να αποφασίσεις με βάση όσα γνωρίζεις. Δεν χρειάζεται να είσαι απόλυτα βέβαιος για να κάνεις μια συνειδητή επιλογή.