Μια δημοσιογράφος ρωτά. Ένας πρόεδρος απαντά με προσωπικές προσβολές. Και, για ακόμη μία φορά, η συζήτηση μεταφέρεται από το θέμα που αφορά τους πολίτες στη γυναίκα που τόλμησε να ρωτήσει.
Από την Κέιτλαν Κόλινς μέχρι την Κάθριν Λούσι και την Κέιτι Ρότζερς, ο Αμερικανός πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ επιλέγει συχνά τις προσωπικές προσβολές αντί των απαντήσεων. Και κάπου ανάμεσα στις κάμερες, τις φωνές και τα ειρωνικά χαμόγελα, χάνεται κάτι πολύ πιο σημαντικό από μια πολιτική αντιπαράθεση: το δικαίωμα μιας γυναίκας να κάνει τη δουλειά της χωρίς να γίνεται η ίδια στόχος.
Την Τετάρτη, στον προαύλιο χώρο του Λευκού Οίκου, ο Ντόναλντ Τραμπ βρέθηκε ξανά απέναντι από την Κέιτλαν Κόλινς του CNN, μία από τις δημοσιογράφους με τις οποίες έχει συγκρουστεί επανειλημμένα. Η Κόλινς επιχείρησε να τον ρωτήσει για την απόφασή του να άρει κυρώσεις κατά της Ρωσίας, οι οποίες περιλαμβάνονταν σε νομοσχέδιο που είχε υπογράψει τον προηγούμενο μήνα. Η απάντηση του Αμερικανού προέδρου δεν επικεντρώθηκε στην ουσία της ερώτησης. «Δεν ξέρεις για τι πράγμα μιλάς», της είπε, προτού συνεχίσει: «Έχεις χαμηλό δείκτη νοημοσύνης, είσαι χαζή και εργάζεσαι για το CNN».
Η Κόλινς δεν είναι η πρώτη. Ούτε, όπως δείχνει η μακρά σειρά ανάλογων περιστατικών, φαίνεται να είναι η τελευταία.
Όταν η εξουσία δεν αντέχει την ερώτηση
Ο Ντόναλντ Τραμπ δεν φημίζεται για τις ήπιες σχέσεις του με τον Τύπο. Έχει συγκρουστεί με δημοσιογράφους ανεξαρτήτως φύλου, έχει αποκαλέσει δημοσιεύματα «ψευδείς ειδήσεις (fake news)» και έχει επιτεθεί σε μέσα ενημέρωσης που θεωρεί εχθρικά απέναντι στην κυβέρνησή του.
Υπάρχει, ωστόσο, μια διαφορά ανάμεσα στην πολιτική αντιπαράθεση και στην προσωπική απαξίωση. Άλλο να αμφισβητείς μια ερώτηση, να διαφωνείς με ένα ρεπορτάζ ή να ζητάς από έναν δημοσιογράφο να τεκμηριώσει όσα λέει, και άλλο να τον προσβάλλεις, να σχολιάζεις την εμφάνισή του ή να επιχειρείς να τον ταπεινώσεις μπροστά στις κάμερες. Ιδίως όταν πρόκειται για γυναίκες δημοσιογράφους, αρκετά από τα περιστατικά που έχουν καταγραφεί περιλαμβάνουν σχόλια όχι μόνο για την επαγγελματική τους επάρκεια, αλλά και για την εμφάνιση, την προσωπικότητα ή τη συμπεριφορά τους.
Επιπλέον, ας σταθούμε σε προηγούμενη παρατήρηση του Τραμπ προς την Κόλινς ότι δεν θυμάται να την έχει δει να χαμογελά. Μια φράση που μπορεί να περάσει ως ειρωνικό σχόλιο αλλά κρύβει την παλιά απαίτηση που οι γυναίκες συναντούν σε πολλούς χώρους εργασίας: να είναι καλές σε αυτό που κάνουν αλλά και ευχάριστες, χαμογελαστές, προσιτές και διαρκώς πρόθυμες ώστε να μην κάνουν τους άνδρες να νιώθουν άβολα.
Η δύναμη δεν είναι δικαίωμα ταπείνωσης
Δεν χρειάζεται να συμφωνεί κανείς με κάθε ερώτηση που θέτει ένας δημοσιογράφος. Ούτε να θεωρεί κάθε δημοσίευμα σωστό ή κάθε μέσο ενημέρωσης αμερόληπτο. Ο Τύπος οφείλει να ελέγχεται, όπως οφείλει να ελέγχεται και κάθε θεσμός. Αλλά ο έλεγχος της δημοσιογραφίας δεν μπορεί να γίνεται με προσβολές αντί για επιχειρήματα. Και η κριτική δεν μπορεί να μετατρέπεται σε δημόσια ταπείνωση επειδή μια ερώτηση είναι δυσάρεστη.
Ο Ντόναλντ Τραμπ έχει το δικαίωμα να διαφωνεί, να απαντά αυστηρά και να αμφισβητεί την ακρίβεια όσων ακούει. Δεν έχει, όμως, κάποια ειδική ασυλία από τις ερωτήσεις επειδή είναι πρόεδρος. Αντίθετα, η θέση του καθιστά αυτές τις ερωτήσεις ακόμη πιο αναγκαίες. Και οι γυναίκες δημοσιογράφοι που τις θέτουν χρειάζονται το αυτονόητο: να κρίνονται για τις ερωτήσεις και τη δουλειά τους, όχι να γίνονται στόχος προσωπικών προσβολών επειδή τόλμησαν να επιμείνουν. Γιατί ένας άνδρας δημοσιογράφος που επιμένει σε μια ερώτηση θεωρείται μαχητικός και δυναμικός και μια γυναίκα που κάνει το ίδιο κινδυνεύει να χαρακτηριστεί ενοχλητική, αγενής ή αντιπαθητική;
Η Κόλινς δεν είναι υποχρεωμένη να χαμογελά για να δικαιούται μια απάντηση. Η Λούσι δεν χρειάζεται να γίνει συμπαθής στον πρόεδρο για να ολοκληρώσει μια ερώτηση. Και η Ρότζερς δεν χρειάζεται να αποδείξει ότι είναι όμορφη για να δικαιούται να γράφει για την εξουσία. Χρειάζεται μόνο να κάνουν σωστά τη δουλειά τους.
Και δυστυχώς, το πιο ανησυχητικό δεν είναι καν όσα εκστομίζει ο πρόεδρος, αλλά η ευκολία με την οποία η προσβολή προς τις γυναίκες εκτοξεύεται από την κορυφή της εξουσίας, σαν να αποτελεί προνόμιο της θέσης και όχι έκπτωση κάθε έννοιας θεσμικής αξιοπρέπειας. Το πιο εξοργιστικό; Δεν πρόκειται για εξαίρεση. Είναι απλώς μια συνηθισμένη Τετάρτη στον Λευκό Οίκο…
Πέντε φορές που ο Ντόναλντ Τραμπ επιτέθηκε φραστικά σε δημοσιογράφους
Η Κέιτλαν Κόλινς για τον πρόεδρο Τραμπ “έχει χαμηλό IQ” επειδή τόλμησε να κάνει μια ερώτηση… / Φωτογραφία: Getty Images
1. Κέιτλαν Κόλινς: «Έχεις χαμηλό IQ, είσαι χαζή»
Η πρόσφατη επίθεση στην Κόλινς είναι ίσως η πιο χαρακτηριστική εικόνα αυτής της αντιπαράθεσης. Η δημοσιογράφος επιχείρησε να ρωτήσει για μια απόφαση που αφορά την αμερικανική πολιτική απέναντι στη Ρωσία. Ο Τραμπ, αντί να επικεντρωθεί στο περιεχόμενο της ερώτησης, στράφηκε εναντίον της ίδιας.
2. Κάθριν Λούσι: «Ησυχία, γουρουνάκι!»
Το περιστατικό με την Κάθριν Λούσι του Bloomberg προκάλεσε έντονες αντιδράσεις. Κατά τη διάρκεια συνομιλίας στο Air Force One, η δημοσιογράφος επιχείρησε να θέσει μια συμπληρωματική ερώτηση. Ο Τραμπ τη διέκοψε λέγοντας: «Ησυχία, ησυχία, γουρουνάκι!». Η φράση δεν ήταν απλώς απότομη. Ήταν ένας υποτιμητικός χαρακτηρισμός.
3. Κέιτι Ρότζερς: «Άσχημη, εσωτερικά και εξωτερικά»
Η επίθεση στην Κέιτι Ρότζερς των The New York Times πέρασε σε ένα ακόμη πιο προσωπικό επίπεδο. Με ανάρτησή του στην πλατφόρμα Truth Social, ο Τραμπ την αποκάλεσε δημοσιογράφο «τρίτης κατηγορίας» και σχολίασε την εμφάνισή της, χαρακτηρίζοντάς την «άσχημη, τόσο εσωτερικά όσο και εξωτερικά». Η αντιπαράθεση συνδεόταν με δημοσιεύματα για την υγεία του προέδρου και την κόπωσή του.
4. Μέρι Μπρους: «Απαίσιος άνθρωπος και απαίσια δημοσιογράφος»
Η Μέρι Μπρους, ανταποκρίτρια του ABC News, βρέθηκε επίσης στο στόχαστρο του Αμερικανού προέδρου κατά τη διάρκεια συνομιλίας στο Οβάλ Γραφείο. Αφού του έθεσε μια σειρά ερωτήσεων σχετικά με τη Σαουδική Αραβία, ο Τραμπ τη χαρακτήρισε «απαίσιο άνθρωπο και απαίσια δημοσιογράφο». Και πάλι, η διαφωνία δεν περιορίστηκε στο περιεχόμενο των ερωτήσεων. Επεκτάθηκε στον χαρακτήρα και στην επαγγελματική ταυτότητα της δημοσιογράφου.
5. Γουέιτζια Τζιανγκ: «Δεν θα μπορούσες να περάσεις το τεστ»
Σε άλλη αντιπαράθεση, ο Τραμπ στράφηκε εναντίον της Γουέιτζια Τζιανγκ του CBS News, λέγοντας ότι θα ήταν «ανίκανη» να περάσει με άριστα ένα τεστ γνωστικών ικανοτήτων, για το οποίο ο ίδιος υποστήριξε ότι είχε μόλις αριστεύσει. Το σχόλιο δεν αποτελούσε απάντηση στο δημοσιογραφικό ερώτημα. Ήταν μια προσωπική επίθεση που έθετε στο επίκεντρο την ικανότητα της δημοσιογράφου.