Τα παιδιά περνούν ώρες μπροστά στις οθόνες; Νέα μελέτη εξηγεί τι μπορεί να αλλάζει στην ανάπτυξή τους.
Οι οθόνες είναι πλέον αναπόσπαστο κομμάτι της καθημερινότητας που έχουν τα παιδιά. Τηλεόραση, tablet, κινητό, υπολογιστής και videogames βρίσκονται πλέον γύρω τους από πολύ μικρή ηλικία. Πολλές φορές όμως οι γονείς δεν καταλαβαίνουν καν πόσο χρόνο περνούν μπροστά τους. Και κάπου εδώ έρχεται μια νέα μεγάλη μελέτη, με δεδομένα για σχεδόν 3 εκατομμύρια παιδιά από 64 χώρες, να ανοίξει ξανά τη συζήτηση για το τι σημαίνει όλος αυτός ο χρόνος για την ανάπτυξή τους.
Οι ερευνητές εντόπισαν σύνδεση ανάμεσα στον περισσότερο χρόνο μπροστά στις οθόνες και σε χαμηλότερες επιδόσεις σε τομείς όπως η μάθηση, η ομιλία, η συμπεριφορά και η διαχείριση των συναισθημάτων. Αυτό δεν σημαίνει ότι οι γονείς πρέπει να κρύψουν τα tablet και τα κινητά. Οι ίδιοι οι ειδικοί επισημαίνουν ότι η μελέτη δείχνει συσχέτιση, αλλά όχι ότι οι οθόνες προκαλούν από μόνες τους προβλήματα στην ανάπτυξη.
Unsplash
Η Sheri Madigan, καθηγήτρια Ψυχολογίας στο Πανεπιστήμιο του Κάλγκαρι στον Καναδά και επικεφαλής συγγραφέας της μελέτης, εξηγεί ότι οι ερευνητές εντόπισαν μια γενικότερη σχέση ανάμεσα στον περισσότερο χρόνο μπροστά στις οθόνες και σε λιγότερο θετικά αναπτυξιακά αποτελέσματα.
«Διαπιστώσαμε ότι, συνολικά, ο περισσότερος χρόνος μπροστά στις οθόνες συνδεόταν με χαμηλότερες επιδόσεις των παιδιών σε αρκετούς τομείς της ανάπτυξής τους, όπως ο τρόπος με τον οποίο σκέφτονται, μαθαίνουν, μιλούν, συμπεριφέρονται και ρυθμίζουν τα συναισθήματά τους», ανέφερε.
Επιπλέον, σύμφωνα με τη Sheri Madigan, οι πιο πρόσφατες έρευνες φαίνεται να παρουσιάζουν ισχυρότερες συσχετίσεις σε σχέση με τις παλαιότερες. «Πριν από 20 χρόνια, ένα παιδί μπορεί να περνούσε μία ώρα βλέποντας ένα τηλεοπτικό πρόγραμμα. Σήμερα, οι συσκευές βρίσκονται παντού, τις έχουμε στα χέρια μας και είναι επίσης διαδραστικές, ελκυστικές και προσαρμοσμένες στον κάθε χρήστη», εξηγεί.
Η διαφορά είναι σημαντική. Ένα παιδί δεν παρακολουθεί πλέον απλώς κάτι στην τηλεόραση, μπορεί να παίζει, να επικοινωνεί, να βλέπει βίντεο, να χρησιμοποιεί εφαρμογές και να αλληλεπιδρά συνεχώς με το περιεχόμενο.
Pexels
Δεν χρειάζεται να απομακρύνουμε όλες τις συσκευές από τα παιδιά
Κι εδώ βρίσκεται ίσως το πιο σημαντικό σημείο της έρευνας. Οι ειδικοί δεν λένε στους γονείς να εξαφανίσουν τις οθόνες από τη ζωή των παιδιών. «Οι γονείς δεν θα πρέπει να καταλήξουν στο συμπέρασμα ότι οι οθόνες είναι από τη φύση τους κακές για τα παιδιά», τονίζει η Sheri Madigan.
«Οι ψηφιακές τεχνολογίες μπορούν να είναι εξαιρετικά χρήσιμα εργαλεία για να υποστηρίξουν τη μάθηση, τη δημιουργικότητα και την επικοινωνία των παιδιών», εξηγεί. Το ζήτημα είναι περισσότερο τι εκτοπίζουν οι οθόνες από την καθημερινότητά τους. «Μπορούν επίσης να περιορίσουν τον χρόνο που χρειάζονται πραγματικά τα παιδιά για να αναπτυχθούν σωστά, όπως τον ύπνο, τη σωματική δραστηριότητα, την ανθρώπινη επαφή, τη μάθηση και το παιχνίδι», προσθέτει.
«Για πολλές οικογένειες, ένα καλό σημείο για να ξεκινήσουν είναι τα γεύματα χωρίς συσκευές ή η δημιουργία μιας συγκεκριμένης ώρας μέσα στην ημέρα κατά την οποία όλοι αφήνουν στην άκρη τις συσκευές και αφιερώνουν χρόνο ο ένας στον άλλον», προτείνει η Sheri Madigan.
Οι ερευνητές εντόπισαν συσχετίσεις, όχι απαραίτητα σχέση αιτίας και αποτελέσματος. «Τα ευρήματά μας δεν αποδεικνύουν ότι οι οθόνες προκαλούν αυτά τα αναπτυξιακά αποτελέσματα. Είναι πιθανό η χρήση των οθονών να συμβάλλει σε κάποιες δυσκολίες, αλλά είναι επίσης πιθανό τα παιδιά που αντιμετωπίζουν δυσκολίες να στρέφονται περισσότερο στις οθόνες» διευκρινίζει η Sheri Madigan.
Shutterstock
Τι λένε άλλοι ειδικοί
Η Tatiana Íñiguez Berrozpe, αναπληρώτρια καθηγήτρια Κοινωνιολογίας στο Πανεπιστήμιο της Σαραγόσα στην Ισπανία, η οποία δεν συμμετείχε στη μελέτη, χαρακτήρισε την έρευνα «μεθοδολογικά πολύ αξιόπιστη», επισημαίνοντας το «εξαιρετικά μεγάλο» μέγεθος του δείγματος. Η ίδια σημείωσε ότι τα ευρήματα επιβεβαιώνουν όσα δείχνουν οι έρευνες εδώ και χρόνια, προσθέτοντας ότι υπάρχει πράγματι μια σύνδεση ανάμεσα στον χρόνο μπροστά στις οθόνες και σε χαμηλότερους δείκτες ψυχικής υγείας και ακαδημαϊκών επιδόσεων, όμως κατά την ίδια είναι πολύ μικρή.
Από την πλευρά της, η Esther van Sluijs, καθηγήτρια Επιδημιολογίας της Συμπεριφοράς στο Πανεπιστήμιο Loughborough στο Ηνωμένο Βασίλειο, χαρακτήρισε τη μελέτη «υψηλής ποιότητας», αλλά τόνισε έναν σημαντικό περιορισμό. «Δεν μπορεί να βγάλει ασφαλή συμπεράσματα για συγκεκριμένες μορφές χρήσης των οθονών, όπως τα social media ή το gaming, καθώς δεν υπήρχαν αρκετά δεδομένα για να μελετηθούν ξεχωριστά», ανέφερε και πρόσθεσε: «Θα πρέπει να είμαστε προσεκτικοί όταν ερμηνεύουμε αυτά τα αποτελέσματα στο πλαίσιο των σημερινών συνηθειών των νέων όσον αφορά τη χρήση των οθονών».
Και ίσως τελικά αυτό πρέπει να έχουμε στο μυαλό μας. Δεν χρειάζεται να βλέπουμε την τεχνολογία ως εχθρό ούτε να αισθανόμαστε ότι κάθε λεπτό που περνά ένα παιδί μπροστά σε μια οθόνη είναι απαραίτητα επιβλαβές. Αυτό που αξίζει να προσέχουμε είναι αν η οθόνη αρχίζει να παίρνει τη θέση του ύπνου, του παιχνιδιού, της κίνησης, της μάθησης και κυρίως της ανθρώπινης επαφής.