Υπάρχουν στιγμές που η ζωή χωρίζεται στα δύο. Στην εποχή πριν από μια διάγνωση και σε εκείνη που αρχίζει αμέσως μετά. Μια λέξη αρκεί για να αλλάξει τα πάντα. Να γεμίσει το μυαλό με ερωτήματα, την καρδιά με φόβο και το αύριο με αβεβαιότητα.
Ο καρκίνος του μαστού δεν αφορά μόνο τη γυναίκα που νοσεί. Αφορά και εκείνους που την αγαπούν. Τη φίλη που θα κρατήσει το χέρι της όταν δεν υπάρχουν λόγια. Την κόρη που θα προσπαθήσει να γίνει δυνατή για τη μητέρα της, ακόμη κι όταν μέσα της φοβάται. Τον άνθρωπο που θα μείνει δίπλα της χωρίς να απαιτήσει να είναι όλα καλά.
Γιατί υπάρχουν διαδρομές που δεν μπορείς να περπατήσεις στη θέση κάποιου άλλου. Μπορείς, όμως, να περπατήσεις δίπλα του.
Με αφορμή την Παγκόσμια Ημέρα κατά του Καρκίνου του Μαστού, το Jenny.gr συναντά τρεις γυναίκες και τους ανθρώπους που στάθηκαν στο πλευρό τους. Τη Δήμητρα και τη Στέλλα, δύο φίλες που έμαθαν να χωρούν στην ίδια διαδρομή τον φόβο και το γέλιο. Τη Βαρβάρα και τη Μαρία, μια μητέρα και μια κόρη που ανακάλυψαν τη δύναμή τους μέσα από την αγάπη και την αγωνία. Και την Κούλα, που δεκαοκτώ χρόνια μετά τη διάγνωσή της μιλά για τη σημασία της αποδοχής και της ουσιαστικής στήριξης.
Τρεις διαφορετικές ιστορίες, ένα κοινό νόημα: κανείς δεν θα έπρεπε να αισθάνεται μόνος απέναντι στον καρκίνο. Γιατί η στήριξη δεν βρίσκεται πάντα στις μεγάλες χειρονομίες. Βρίσκεται σε ένα τηλεφώνημα, σε μια διαδρομή μέχρι το νοσοκομείο, στην υπομονή να ακούσεις, στην ελευθερία να κλάψεις χωρίς να χρειάζεται να αποδείξεις ότι είσαι δυνατός.
Και κάποιες φορές, δεν χρειάζονται καν οι σωστές λέξεις. Αρκεί να είσαι εκεί.
Αυτή την Παγκόσμια Ημέρα κατά του Καρκίνου του Μαστού, ακούμε τις ιστορίες τους για όσα μας διδάσκουν σχετικά με την αγάπη, την ευαλωτότητα και την ανθρώπινη σύνδεση. Γιατί μπορεί να μην μπορούμε να περπατήσουμε τη διαδρομή κάποιου άλλου. Μπορούμε, όμως, να φροντίσουμε να μην την περπατήσει μόνος.
Η φιλία που γίνεται δύναμη ζωής: Η Δήμητρα και η Στέλλα απέναντι στον καρκίνο του μαστού
Για τη Δήμητρα, όλα ξεκίνησαν πριν από τεσσεράμισι χρόνια, όταν εντόπισε κάτι διαφορετικό στο στήθος της. Η τακτική παρακολούθηση την οδήγησε έγκαιρα στον γιατρό και ακολούθησε μια δύσκολη διαδρομή, γεμάτη φόβο, αποφάσεις και θεραπείες.
Σε αυτή τη διαδρομή, όμως, δεν ήταν μόνη. Δίπλα της βρισκόταν η Στέλλα, η φίλη της εδώ και 35 χρόνια. Ένας άνθρωπος που έγινε οικογένεια, συνοδοιπόρος στις δύσκολες στιγμές και πηγή δύναμης όταν η αβεβαιότητα έμοιαζε να κυριαρχεί.
Η Στέλλα τη συνόδευε στα ιατρικά ραντεβού, τη βοηθούσε να διαχειριστεί όσα συνέβαιναν και αναλάμβανε να ενημερώνει τους φίλους τους, όταν η Δήμητρα δεν είχε τη δύναμη να μιλά ξανά και ξανά για όσα περνούσε. Γιατί, όταν ένας άνθρωπος νοσεί, δεν χρειάζεται πάντα συμβουλές. Μερικές φορές, χρειάζεται απλώς κάποιον να κρατά το χέρι του.
Όταν η αγάπη χωράει τον φόβο και το γέλιο
Η διαδρομή δεν ήταν εύκολη. Η Δήμητρα δυσκολευόταν ακόμη και να προφέρει τη λέξη «καρκίνος», ενώ προσπαθούσε να προστατεύσει την οικογένειά της από την αγωνία. Κι ενώ η ίδια πάλευε με τους φόβους της, συχνά προσπαθούσε να δώσει δύναμη στους ανθρώπους γύρω της.
Ανάμεσα στις πιο δύσκολες στιγμές ήταν η απώλεια των μαλλιών της. Όταν, όμως, ξύρισε το κεφάλι της και αντίκρισε τον εαυτό της στον καθρέφτη, άρχισε να κάνει αστεία. Το γέλιο της παρέσυρε και τις γυναίκες που βρίσκονταν δίπλα της, αποδεικνύοντας ότι ακόμη και μέσα σε μια δύσκολη εμπειρία μπορούν να υπάρξουν στιγμές φωτός.
Αυτή είναι και η δύναμη της φιλίας τους: η δυνατότητα να χωράει τον φόβο, αλλά και το χιούμορ, τις βόλτες, τους καφέδες και τις μικρές αποδράσεις. Σήμερα, ακόμη και τα ιατρικά ραντεβού γίνονται αφορμή για μια κοινή έξοδο.
Η εμπειρία άλλαξε και τις δύο γυναίκες, έφερε τις προτεραιότητες σε νέα σειρά και ενίσχυσε έναν δεσμό που είχε ήδη αντέξει στον χρόνο. Η Δήμητρα θαυμάζει τη ζωτικότητα και τη δοτικότητα της Στέλλας. Η Στέλλα, από την πλευρά της, θαυμάζει το πείσμα, την επιμονή και την αξιοπρέπεια με την οποία η φίλη της αντιμετώπισε τη θεραπεία.
Για τις δυο τους, η φιλία δεν αποδεικνύεται μόνο στις δύσκολες στιγμές, αλλά και στη χαρά, στην ειλικρίνεια και στην ελευθερία να είσαι ο εαυτός σου.
Μέσα από την ιστορία τους, στέλνουν ένα μήνυμα σε όλες τις γυναίκες: να μην αμελούν την υγεία τους και να μην αναβάλλουν τον προληπτικό έλεγχο. Η έγκαιρη διάγνωση και η σωστή ιατρική καθοδήγηση έχουν καθοριστική σημασία.
Η Δήμητρα και η Στέλλα μοιράζονται την εμπειρία τους με την ελπίδα ότι θα βοηθήσουν έστω και μία γυναίκα. Γιατί η πρόληψη μπορεί να κάνει τη διαφορά, αλλά και γιατί κανείς δεν χρειάζεται να διασχίσει μια δύσκολη διαδρομή μόνος του. Μερικές φορές, η δύναμη βρίσκεται σε ένα χέρι που σε κρατά και σε μια φιλία που, ακόμη και στις πιο δύσκολες στιγμές, βρίσκει τον τρόπο να σε κάνει να γελάσεις ξανά.
Κούλα, 18 χρόνια μετά τον καρκίνο του μαστού: «Η ζωή είναι ένα μεγάλο δώρο»
Μέχρι τη στιγμή της διάγνωσης, η Κούλα πίστευε ότι ο καρκίνος του μαστού δεν την αφορούσε. Χωρίς οικογενειακό ιστορικό και με συνεπή προληπτικό έλεγχο, δεν μπορούσε να φανταστεί ότι η ζωή της θα άλλαζε από τη μια στιγμή στην άλλη. Όταν, όμως, ψηλάφησε κάτι στο στήθος της, αποφάσισε να επισπεύσει την προγραμματισμένη μαστογραφία. Παρότι το αποτέλεσμα δεν έδειξε κακοήθεια, η επιμονή της να επισκεφθεί ειδικό γιατρό αποδείχθηκε καθοριστική.
Η διάγνωση ήρθε σαν κεραυνός. Ο φόβος, η αγωνία για τις δύο κόρες της και η αβεβαιότητα για τα επόμενα βήματα την κατέκλυσαν. Μέσα σε αυτή τη δύσκολη συνθήκη, βρέθηκε αντιμέτωπη όχι μόνο με την ασθένεια, αλλά και με την ανάγκη να αναζητήσει τους κατάλληλους γιατρούς και να διαχειριστεί μια καθημερινότητα που είχε ανατραπεί.
Η δύναμη της στήριξης και το δικαίωμα να μην είσαι πάντα δυνατή
Η Κούλα θυμάται τη μαστεκτομή και τις χημειοθεραπείες ως μια βαθιά δύσκολη περίοδο, σωματικά και ψυχολογικά. Η αλλαγή της εικόνας της, η απώλεια των μαλλιών και η δυσκολία να αναγνωρίσει τον εαυτό της στον καθρέφτη επιβάρυναν ακόμη περισσότερο την ψυχολογία της. Σε αυτές τις στιγμές, η παρουσία ανθρώπων που μπορούσαν να την ακούσουν χωρίς να ακυρώνουν τον φόβο της ήταν πολύτιμη.
Όπως εξηγεί, φράσεις όπως «μη φοβάσαι», «όλα θα πάνε καλά» ή «εσύ είσαι δυνατή» δεν βοηθούν πάντα. Μπορεί, αντίθετα, να κάνουν μια γυναίκα να αισθανθεί ενοχές επειδή λυγίζει. Αυτό που χρειάζεται είναι κατανόηση, υπομονή και η δυνατότητα να εκφράσει τα συναισθήματά της χωρίς να αισθάνεται ότι πρέπει διαρκώς να δείχνει δυνατή.
Καθοριστική για την ίδια υπήρξε και η επαφή με μια εκπαιδευμένη εθελόντρια του Άλμα Ζωής, η οποία είχε περάσει την ίδια εμπειρία. Μέσα από αυτή τη συνάντηση είδε ότι υπάρχει ζωή μετά τη διάγνωση και ανακάλυψε τη δύναμη της αλληλεγγύης. Ο Σύλλογος έγινε για εκείνη μια δεύτερη οικογένεια, ένας χώρος όπου η κοινή εμπειρία μετατρέπεται σε κατανόηση, ελπίδα και ουσιαστική υποστήριξη.
Σήμερα, ως μέλος του Διοικητικού Συμβουλίου και εκπαιδευμένη εθελόντρια, η Κούλα γνωρίζει πόσο σημαντικό είναι να ζητάμε βοήθεια. Γιατί δεν χρειάζεται να τα καταφέρνουμε όλα μόνες μας. Χρειάζεται να φροντίζουμε τον εαυτό μας, να εμπιστευόμαστε τους ειδικούς και να επιτρέπουμε στους ανθρώπους γύρω μας να σταθούν δίπλα μας.
Το μήνυμά της προς όλες τις γυναίκες είναι σαφές: να έχουν τον δικό τους γιατρό για την υγεία του μαστού, να μην αγνοούν καμία αλλαγή στο σώμα τους και να μην αναβάλλουν τον προληπτικό έλεγχο. Η απουσία οικογενειακού ιστορικού ή ένα καθησυχαστικό αποτέλεσμα εξέτασης δεν πρέπει να μας οδηγούν στο να αγνοούμε όσα παρατηρούμε στο σώμα μας.
Δεκαοκτώ χρόνια μετά τη διάγνωσή της, η Κούλα μοιράζεται την ιστορία της για να θυμίσει ότι ο καρκίνος του μαστού δεν σημαίνει απαραίτητα θάνατο και ότι καμία γυναίκα δεν χρειάζεται να διανύσει αυτή τη διαδρομή μόνη. Η επιστήμη, η σωστή ιατρική καθοδήγηση και η ψυχοκοινωνική στήριξη μπορούν να κάνουν τη διαφορά.
Γιατί, όπως λέει η ίδια, η ζωή είναι ένα πολύ μεγάλο δώρο. Και αξίζει να την προστατεύουμε με την πρόληψη.
Θα έδινα μεγαλύτερο βάρος στη συναισθηματική σχέση μητέρας και κόρης, στον φόβο που βίωσαν, στις στιγμές που χρειάστηκε να αντλήσουν δύναμη η μία από την άλλη και στην εξομολόγηση της Βαρβάρας ότι, παρά την ηλικία της, έχει ακόμη πολλά να προσφέρει. Η πρόληψη θα αναφέρεται μία φορά, ως το βασικό μήνυμα της ιστορίας τους.
«Έκλαψα, φοβήθηκα, αλλά το πάλεψα»: Μια μητέρα και η κόρη της μιλούν για τη μάχη με τον καρκίνο του μαστού
Ένα μικρό σημάδι στο στήθος ήταν η αρχή μιας διαδρομής που η Βαρβάρα δεν μπορούσε να φανταστεί. Αρχικά δεν του έδωσε τη σημασία που έπρεπε. Η Μαρία, όμως, η κόρη της, αντιλήφθηκε ότι κάτι δεν πήγαινε καλά και επέμεινε να απευθυνθεί σε γιατρό. Η διάγνωση επιβεβαίωσε τους φόβους της: ήταν καρκίνος του μαστού, σε πρώιμο στάδιο.
«Έκανα λάθος. Μεγάλο λάθος», παραδέχεται σήμερα η Βαρβάρα, αναφερόμενη στην καθυστέρηση που προηγήθηκε της διάγνωσης. Δεν στέκεται, όμως, μόνο σε όσα θα μπορούσε να είχε κάνει διαφορετικά. Μιλά για όσα ανακάλυψε μέσα από αυτή την εμπειρία, για τη δύναμη που χρειάστηκε να επιστρατεύσει και για τους ανθρώπους που στάθηκαν δίπλα της όταν όλα άλλαξαν.
Για τη Μαρία, η στιγμή που έμαθε ότι η μητέρα της είχε καρκίνο ήταν γεμάτη φόβο και αγωνία. Δεν ήξερε από πού να αρχίσει, ποιους γιατρούς να αναζητήσει, ποια θα ήταν τα επόμενα βήματα. Προσπάθησε να σταθεί δυνατή για τη μητέρα της, ακόμη κι όταν η ίδια ένιωθε ότι δεν μπορούσε να διαχειριστεί όσα συνέβαιναν. Υπήρξαν δάκρυα, πανικός και δύσκολες στιγμές, ιδιαίτερα όταν χρειάστηκε να αντιμετωπίσουν τα αποτελέσματα των εξετάσεων και την προοπτική της θεραπείας.
«Ακόμη με χρειάζονται. Ακόμη έχω να προσφέρω»
Μέσα σε αυτή τη διαδρομή, η Βαρβάρα βρήκε το δικό της κίνητρο για να συνεχίσει: τα παιδιά της, την οικογένειά της, όλα όσα είχε ακόμη να ζήσει και να προσφέρει. «Θα το παλέψω γιατί ακόμη με χρειάζονται. Ακόμη έχω να προσφέρω», λέει, αποτυπώνοντας με λίγες λέξεις την απόφαση να σταθεί απέναντι στην ασθένεια με θάρρος.
Η Μαρία θυμάται τη δύναμη της μητέρας της ακόμη και στις στιγμές που πονούσε ή δεν ήταν καλά ψυχολογικά. Για εκείνη, το παράδειγμα της Βαρβάρας έγινε ένα μάθημα αντοχής: μπορεί να πέσουμε, αλλά μπορούμε να σηκωθούμε ξανά.
Κι όταν η Βαρβάρα καλείται να περιγράψει τι της έδωσε δύναμη, δεν αναφέρεται σε κάποια μεγάλη κουβέντα ή σε μια συγκεκριμένη στιγμή. Μιλά για την ίδια τη ζωή της κόρης της, για τα δύο εγγονάκια της, για την όμορφη οικογένεια που ήθελε να προστατεύσει. Αυτή ήταν η δύναμή της.
Η εμπειρία δεν τις άφησε ανεπηρέαστες. Τις έφερε, όμως, ακόμη πιο κοντά. Η Μαρία άρχισε να φροντίζει περισσότερο τη δική της υγεία, ενώ και οι δύο συνειδητοποίησαν πόσο πολύτιμο είναι να έχεις δίπλα σου τους ανθρώπους σου, ακόμη κι όταν δεν υπάρχουν οι κατάλληλες λέξεις για να περιγράψεις όσα νιώθεις.
Σήμερα, η Βαρβάρα και η Μαρία μοιράζονται την ιστορία τους με την ελπίδα ότι θα δώσουν κουράγιο σε άλλες γυναίκες και στις οικογένειές τους. Και κρατούν ένα μήνυμα που γεννήθηκε μέσα από τη δική τους εμπειρία: να αγαπάμε τον εαυτό μας έμπρακτα, να μην αναβάλλουμε τον προληπτικό έλεγχο και να θυμόμαστε ότι η φροντίδα της υγείας μας δεν μπορεί να περιμένει.
Ναταλία: «Λιγότερες φράσεις, περισσότερες αγκαλιές»: Η δύναμη μιας φιλίας που στάθηκε πιο δυνατή από τον φόβο
Τέλη άνοιξης του 2006. Η Ναταλία είναι μόλις 31 ετών, ενάμιση μήνα πριν από τον γάμο της, όταν ανακαλύπτει μόνη της, με ψηλάφηση, ένα μικρό ογκίδιο στο στήθος. Το οικογενειακό ιστορικό την έχει κάνει να γνωρίζει τη σημασία της πρόληψης και να μην αφήνει τίποτα στην τύχη. Ο υπέρηχος δείχνει μια ασαφή μάζα και η βιοψία επιβεβαιώνει αυτό που καμία γυναίκα δεν θέλει να ακούσει: μια επιθετική μορφή καρκίνου, ευτυχώς σε αρχικό στάδιο.
Ακολουθούν χειρουργείο, αφαίρεση λεμφαδένων και ένα απαιτητικό θεραπευτικό πρωτόκολλο με χημειοθεραπεία, ακτινοβολίες και ορμονοθεραπεία. Όμως, για τη Ναταλία, η διάγνωση δεν έρχεται μόνη της. Φέρνει μαζί της τον φόβο, τον θυμό και την απουσία της μητέρας της, την οποία είχε χάσει από την ίδια ασθένεια. Και όλα αυτά λίγο πριν από μια από τις πιο χαρούμενες ημέρες της ζωής της.
Σε αυτή τη διαδρομή, η φίλη της γίνεται ένας από τους σημαντικότερους ανθρώπους δίπλα της. Δεν υπόσχεται ότι όλα θα είναι εύκολα, ούτε καταφεύγει σε μεγάλα λόγια. Επιλέγει την ειλικρίνεια, την ψυχραιμία και την παρουσία. «Ό,τι και να γίνει, έχεις γύρω σου ανθρώπους που ξέρουν και θα κάνουν το καλύτερο για σένα. Είσαι προστατευμένη», της λέει, για να συμπληρώσει: «Μην ανησυχείς, να δούμε πρώτα. Ένα-ένα τα βήματα».
Για τη Ναταλία, αυτή η στάση είναι καθοριστική. Δεν χρειάζεται κάποιον να εξαφανίσει τον φόβο με εύκολες διαβεβαιώσεις, αλλά έναν άνθρωπο που θα αντέξει να περπατήσει μαζί της ακόμη κι όταν ο δρόμος γίνει δύσβατος. «Τόσο η φίλη μου όσο και εγώ πιστεύουμε στο “λιγότερες φράσεις, περισσότερες αγκαλιές”», λέει, περιγράφοντας μια σχέση που στηρίζεται στην αλήθεια και όχι στην ανάγκη να ειπωθεί κάτι εντυπωσιακό.
Η απουσία της μητέρας της κάνει την περιπέτεια ακόμη πιο επώδυνη. Κι όμως, μέσα σε αυτή τη δύσκολη περίοδο, η φίλη της γίνεται μια πολύτιμη γυναικεία παρουσία, ένα σταθερό σημείο αναφοράς. «Σε καμία περίπτωση δεν αντικαθιστά ποτέ και κανείς τη μητέρα που έχει χαθεί», εξομολογείται η Ναταλία, «αλλά υπήρξαν πολλές στιγμές που το μικρό κορίτσι μέσα μου φοβόταν και κάπως έτσι ένιωσε ότι μπορεί να γείρει με ευγνωμοσύνη πάνω σε ένα άτομο που μπορούσε να αποκαλεί “οικογένεια”».
Και ο γάμος; Δεν αναβάλλεται. Παρά το δύσκολο χειρουργείο και τον πρώτο κύκλο χημειοθεραπείας, η Ναταλία καταφέρνει να ζήσει τη μεγάλη της ημέρα. Η φίλη της, που είναι και κουμπάρα της, τη βοηθά να προετοιμαστεί όχι μόνο για τον γάμο, αλλά και για όσα απαιτεί η ίδια η θεραπεία. Της υπενθυμίζει πως αυτό το ταξίδι θα το κάνουν μαζί, γιατί μπορούν.
Και το κάνουν. «Με μια ουλή στο πλάι, με λίγες τριχούλες λιγότερες αλλά με απόλυτη σιγουριά ότι αυτό ήταν από μόνο του μια τεράστια νίκη!»
Για τη φίλη της, εκείνη η ημέρα παραμένει χαραγμένη στη μνήμη. «Παρότι είχε κάνει την πρώτη χημειοθεραπεία κατόρθωσε να είναι παρούσα στον γάμο της, να τον ζήσει με την καρδιά της και δεν άφησε την ασθένεια να κυριαρχήσει ή να επισκιάσει στο ελάχιστο αυτή τη μεγάλη χαρά. Πόση δύναμη κρύβει αυτό;»
Η φιλία ως καταφύγιο, η ζωή ως δεύτερη ευκαιρία
Η ιστορία της Ναταλίας δεν είναι μια ιστορία όπου όλα έγιναν ξαφνικά εύκολα μετά τη θεραπεία. Μετά την περιπέτεια και τη γέννηση της κόρης της, η οποία ήρθε σχετικά σύντομα μετά την ολοκλήρωση της θεραπείας, πέρασε μια δύσκολη περίοδο θλίψης και φόβου. Για ένα διάστημα κλείστηκε στον εαυτό της. Χρειάστηκε χρόνο, εσωτερική αναζήτηση και χώρο για να επεξεργαστεί όσα είχε ζήσει.
Η φίλη της, που τη γνωρίζει εδώ και περίπου 25 χρόνια, είδε αυτή τη μεταμόρφωση από κοντά. Όπως εξηγεί, τέτοιες εμπειρίες δεν γίνεται να μην αφήσουν το αποτύπωμά τους. Εκείνο που έχει σημασία είναι «ο χρόνος και οι δικοί σου άνθρωποι να μένουν στο πλάι σου». Σήμερα βλέπει στη Ναταλία περισσότερη ηρεμία, σοφία και ευγνωμοσύνη για τη ζωή.
Αν τη ρωτήσεις τι θαυμάζει περισσότερο σε εκείνη, η απάντηση έρχεται αβίαστα: το ελεύθερο πνεύμα της, τους ανοιχτούς ορίζοντες, τη δύναμη, την αισιοδοξία και το χιούμορ της. Γιατί, ακόμη και στις πιο δύσκολες διαδρομές, οι δυο τους δεν έχασαν το γέλιο τους.
Η ίδια η φίλη θυμάται πως, όταν περίμενε τα αποτελέσματα της βιοψίας, δεν μπορούσε να φανταστεί ότι δυο τόσο νέες γυναίκες θα έρχονταν αντιμέτωπες με μια τέτοια δοκιμασία. Η πρώτη της σκέψη, ωστόσο, ήταν ξεκάθαρη: «Ότι θα πάνε όλα καλά. Το ένιωθα». Δεν θυμάται ακριβώς τι είπε τότε στη Ναταλία. Θυμάται, όμως, ότι συνέχισε να της φέρεται όπως πάντα. Γιατί, όπως πιστεύει, η ουσιαστική στήριξη δεν απαιτεί να αλλάξεις ρόλο ή να αντιμετωπίζεις τον άνθρωπό σου σαν να είναι πια μόνο η ασθένειά του. Απαιτεί να παραμένεις εκεί, σταθερά και αληθινά.
Αν μπορούσε να γυρίσει πίσω στον χρόνο, θα της έλεγε κάτι που σήμερα γνωρίζει καλύτερα από ποτέ: «Αγάπη μου, τα καλύτερα είναι μπροστά σου, πάμε να περπατήσουμε προς τα εκεί». Και πράγματι, μπροστά στη Ναταλία υπήρχαν ακόμη στιγμές χαράς, όνειρα και η γέννηση της κόρης της, που εμπλούτισε τη ζωή της και την έκανε ευτυχισμένη.
«Δεν το σκεφτόμαστε αυτό όταν δοκιμαζόμαστε: ότι υπάρχει ζωή και φως και μετά. Και πως τα καλύτερα μπορεί όντως να είναι μπροστά μας!», λέει η φίλη της, δίνοντας στην ιστορία τους μια διάσταση που ξεπερνά την ίδια την περιπέτεια της υγείας.
Για εκείνη, η φιλία τους είναι «τα πάντα». Μια σχέση ισότιμη, ειλικρινής, που δεν έχει λάβει, όπως πιστεύει, την αναγνώριση που της αξίζει από την κοινωνία. «Χωρίς τους φίλους μας η ζωή μοιάζει (σ’ εμένα) λίγο άχρωμη». Και για τη Ναταλία, η φιλία αυτή είναι μια σχέση γνήσια και ακομπλεξάριστη, όπου υπάρχει χώρος για διαφωνίες, κριτική, αποδοχή και σεβασμό. Είναι ο άνθρωπος που την έχει δει «στα χειρότερά μου, στα καλύτερά μου, στα παράλογά μου».
Σήμερα, οι δυο τους απολαμβάνουν τον χρόνο μαζί, χωρίς φασαρία, άγχος και περιττές παραστάσεις. Έναν καναπέ, ένα τηλεκοντρόλ, μια ταινία που τελικά δεν συμφωνούν ποτέ να δουν, ατελείωτες συζητήσεις, εξομολογήσεις, σχέδια για ταξίδια και όνειρα για μικρές ή μεγάλες αλλαγές. Όπως λέει η Ναταλία, οι Δανοί το ονομάζουν hygge· εκείνες το λένε απλώς «χρόνο μαζί».
Ίσως τελικά αυτή να είναι και η πιο ουσιαστική πλευρά της ιστορίας τους: η αγάπη που δεν χρειάζεται να κάνει θόρυβο, η φιλία που δεν φοβάται τη δύσκολη αλήθεια και η δύναμη να συνεχίζεις χωρίς να στερείσαι το δικαίωμα να φοβάσαι, να κλαις, να θυμώνεις και να γελάς.
Γιατί, όπως λέει η φίλη της Ναταλίας, το σημαντικό είναι «να μην σταματάς να γελάς και στα δύσκολα». Να συνεχίζεις να ζεις σαν άνθρωπος, να νιώθεις τα πάντα, να ονειρεύεσαι. Και, πάνω απ’ όλα, να μην περπατάς μόνη.
Επιμέλεια: Μυρτώ Μήτσιου, Δήμητρα Πραντάλου, Άρτεμις Καράγιαννη
Σκηνοθεσία: Φανούριος Καζάκης
Παραγωγή: Ελπίδα Πουρναρά
Κάμερα: Παναγιώτης Παρτσάλης
Μοντάζ: Ντένια Παλαιολόγου
Ήχος: Απόστολος Μπαρουξής