Στα ενεργά ρήγματα της Μεσσηνίας, στα συμπεράσματα που άφησε στην επιστημονική κοινότητα ο καταστροφικός σεισμός του 1986, αλλά και στην ανάγκη ενίσχυσης της πρόληψης αναφέρθηκε ο διευθυντής Ερευνών του Γεωδυναμικού Ινστιτούτου του Εθνικού Αστεροσκοπείου Αθηνών, δρ Αθανάσιος Γκανάς, μιλώντας στην εκπομπή «Πρωινό στον Αέρα» του Ραδιοφώνου της ΕΡΤ Καλαμάτας.
Ο κ. Γκανάς βρέθηκε στην Καλαμάτα για την επιστημονική ημερίδα που πραγματοποιήθηκε το βράδυ του περασμένου Σαββάτου στο Πνευματικό Κέντρο της πόλης, με αφορμή τη συμπλήρωση 40 ετών από τους καταστροφικούς σεισμούς της 13ης και της 15ης Σεπτεμβρίου 1986.
Ο σεισμός του 1986 ως επιστημονικό ορόσημο
Ο Αθανάσιος Γκανάς χαρακτήρισε τον σεισμό της Καλαμάτας ορόσημο για τη σεισμολογική και γεωλογική έρευνα, καθώς προσέλκυσε το ενδιαφέρον σημαντικών επιστημονικών ομάδων από τη Γαλλία και την Ιταλία.
Όπως εξήγησε, η βασική ιδιαιτερότητα του σεισμού ήταν ότι προκάλεσε επιφανειακή διάρρηξη, με το ρήγμα να εμφανίζεται στην επιφάνεια του εδάφους στην περιοχή του Ελαιοχωρίου. Το ρήγμα της Βέργας ήταν γεωλογικά γνωστό, δεν είχε όμως μέχρι τότε επισημανθεί ως ενεργό.
Η επιφανειακή διάρρηξη χαρτογραφήθηκε, στην περιοχή εγκαταστάθηκαν σεισμογράφοι και ακολούθησαν επιστημονικές δημοσιεύσεις από ελληνικές και ξένες ομάδες. Η έρευνα επεκτάθηκε στη συνέχεια και σε άλλα ρήγματα της Πελοποννήσου, όπως της Σπάρτης και του Γερολιμένα, αναβαθμίζοντας συνολικά τη γνώση για την ενεργό τεκτονική της περιοχής.
Τα 14 ενεργά ρήγματα της Ανατολικής Μεσσηνίας
Σύμφωνα με τον κ. Γκανά, στο πλαίσιο ερευνητικού προγράμματος που υλοποιήθηκε πριν από περίπου μία δεκαετία από το Εθνικό Αστεροσκοπείο Αθηνών και άλλους φορείς, χαρτογραφήθηκαν 14 ρήγματα στην Ανατολική Μεσσηνία, από το Διαβολίτσι μέχρι τις Κιτριές.
Όπως διευκρίνισε, με βάση τον ελληνικό ορισμό, ενεργό θεωρείται ένα ρήγμα που έχει προκαλέσει τουλάχιστον έναν σεισμό κατά τα τελευταία 120.000 χρόνια. Ο αντίστοιχος χρονικός ορίζοντας που χρησιμοποιείται στις Ηνωμένες Πολιτείες και την Ιαπωνία είναι περίπου 12.000 χρόνια.
Η χαρτογράφηση επιτρέπει στους επιστήμονες να προσδιορίσουν τη θέση, την κλίση και το μήκος ενός ρήγματος και στη συνέχεια, με τη χρήση διεθνών εμπειρικών σχέσεων, να εκτιμήσουν το σεισμικό δυναμικό του. Ενδεικτικά, ένα ρήγμα μήκους περίπου 10 χιλιομέτρων μπορεί να δώσει σεισμό μεγέθους περίπου 6 βαθμών, με ένα περιθώριο απόκλισης.
Το ρήγμα του Πηδήματος και οι πέντε παλαιοί σεισμοί
Ιδιαίτερη αναφορά έκανε ο διευθυντής Ερευνών του Γεωδυναμικού Ινστιτούτου στο ρήγμα του Πηδήματος και στη λεία, κατοπτρική επιφάνειά του, τον λεγόμενο γεωλογικό «καθρέπτη», ο οποίος είναι ορατός από τον αυτοκινητόδρομο, μετά τα διόδια των Αρφαρών.
Το 2015 οι επιστήμονες άνοιξαν ερευνητικό όρυγμα κοντά στις πηγές του Πηδήματος, προκειμένου να αναζητήσουν ίχνη παλαιότερων σεισμών. Μέσα από τη μελέτη των εδαφικών αποθέσεων και τη χρονολόγηση οργανικού υλικού εντοπίστηκαν ίχνη πέντε παλαιών σεισμικών γεγονότων.
Η παλαιότερη από τις χρονολογήσεις φθάνει περίπου στο 17.000 π.Χ., ενώ η τελευταία ενεργοποίηση του ρήγματος τοποθετείται, σύμφωνα με τον κ. Γκανά, περίπου 2.970 χρόνια πριν.
Ο ίδιος επισήμανε ότι υπάρχει πιθανότητα μελλοντικής ενεργοποίησης του ρήγματος, διευκρινίζοντας όμως ότι αυτό δεν αποτελεί πρόγνωση σεισμού. Δεν μπορεί να προσδιοριστεί εάν μια τέτοια ενεργοποίηση θα συμβεί στο άμεσο μέλλον ή έπειτα από 100 ή 200 χρόνια.
Πρόταση να προστατευθεί ως γεωλογικό μνημείο
Ο κ. Γκανάς πρότεινε στον Δήμο και στην Περιφέρεια να προχωρήσουν στις απαραίτητες ενέργειες για την προστασία και την ανάδειξη του ρήγματος του Πηδήματος ως γεωλογικού μνημείου.
Όπως ανέφερε, το ερευνητικό όρυγμα θα μπορούσε να καθαριστεί, να περιφραχθεί και να τοποθετηθούν ενημερωτικές πινακίδες, ώστε να είναι επισκέψιμο από μαθητές, φοιτητές και επιστήμονες. Παράλληλα, τόνισε ότι θα πρέπει να προστατευθεί το τοπίο και να αποφευχθούν παρεμβάσεις ή η επαναλειτουργία του λατομείου που βρίσκεται κοντά στις πηγές.
Η περιοχή θα μπορούσε επίσης να φιλοξενήσει νέες επιστημονικές έρευνες, με σύγχρονες τεχνικές χρονολόγησης κοσμογενών ισοτόπων, οι οποίες επιτρέπουν τη μελέτη της ιστορίας ενός ρήγματος σε βάθος έως και 100.000 ετών.
Οι σμηνοσεισμοί στην Άνω Μεσσηνία
Αναφερόμενος στους σμηνοσεισμούς που είχαν καταγραφεί το 2011 στην περιοχή Διαβολιτσίου και Δεσύλλα, ο κ. Γκανάς εξήγησε ότι συνδέονται με την αλλαγή διεύθυνσης των ρηγμάτων στην περιοχή της Οιχαλίας.
Στο σημείο αυτό ο φλοιός εμφανίζει έντονο κατακερματισμό, με αποτέλεσμα να διευκολύνεται η κυκλοφορία ρευστών, η οποία μπορεί να προκαλεί σεισμικότητα. Παρόμοιες ακολουθίες μικρών σεισμών έχουν καταγραφεί στην περιοχή και κατά το παρελθόν, ακόμη και σε αρχεία του Εθνικού Αστεροσκοπείου από το 1911.
Σύμφωνα με τον ίδιο, το φαινόμενο είναι γνωστό και αντίστοιχες ακολουθίες είναι πιθανό να εμφανιστούν ξανά στο μέλλον.
Η Πύλος απομακρύνεται από τη Μονεμβασιά
Ξεχωριστό ενδιαφέρον παρουσιάζουν και τα στοιχεία της διαστημικής γεωδαισίας για τη σύγχρονη παραμόρφωση της Πελοποννήσου.
Όπως εξήγησε ο κ. Γκανάς, εάν θεωρηθεί σταθερό ένα σημείο στην Τρίπολη, η Πύλος κινείται προς τα δυτικά με ταχύτητα περίπου τριών χιλιοστών τον χρόνο, ενώ η περιοχή της Μονεμβασιάς μετακινείται κατά περίπου τρία χιλιοστά προς τα ανατολικά.
Με βάση αυτές τις μετρήσεις, σε διάστημα χιλίων ετών η απόσταση μεταξύ Πύλου και Μονεμβασιάς θα έχει αυξηθεί κατά περίπου έξι μέτρα. Πρόκειται, όπως σημείωσε, για μετρήσιμη παραμόρφωση του φλοιού, η οποία έχει επιβεβαιωθεί και από διεθνείς επιστημονικές ομάδες.
Πιο ανθεκτική σήμερα η Καλαμάτα
Ιδιαίτερα σημαντικό χαρακτήρισε ο Αθανάσιος Γκανάς το γεγονός ότι η Καλαμάτα είναι σήμερα περισσότερο ανθεκτική απέναντι σε έναν ισχυρό σεισμό.
Σύμφωνα με τα αποτελέσματα σχετικής επιστημονικής μελέτης, εάν ο σεισμός του 1986 επαναλαμβανόταν σήμερα με τα ίδια χαρακτηριστικά, οι ζημιές στη σύγχρονη πόλη θα ήταν αισθητά μικρότερες.
Ο ίδιος απέδωσε αυτή τη βελτίωση στη συνδυασμένη δράση της Πολιτείας και της τοπικής κοινωνίας και συνεχάρη όσους εργάστηκαν για την ανασυγκρότηση της Καλαμάτας μετά τους καταστροφικούς σεισμούς.
«Το κυριότερο μήνυμα 40 χρόνια μετά δεν είναι μόνο η μνήμη, αλλά η γνώση και η πρόληψη για όσα μπορεί να αντιμετωπίσουμε στο μέλλον», ανέφερε.
Προειδοποίηση λίγων δευτερολέπτων, όχι πρόγνωση
Ο κ. Γκανάς ξεχώρισε με σαφήνεια την έγκαιρη προειδοποίηση από την πρόγνωση ενός σεισμού.
Με αφορμή την ειδοποίηση που έλαβαν στα κινητά τους κάτοικοι της περιοχής λίγα δευτερόλεπτα πριν αισθανθούν πρόσφατη σεισμική δόνηση ανοιχτά της Μεθώνης, εξήγησε ότι η συγκεκριμένη τεχνολογία αξιοποιεί τους αισθητήρες επιτάχυνσης των κινητών τηλεφώνων.
Όταν χιλιάδες συσκευές καταγράψουν σχεδόν ταυτόχρονα μια δόνηση, μπορεί να γίνει ένας πρώτος υπολογισμός του επίκεντρου και του μεγέθους και να αποσταλεί προειδοποιητικό μήνυμα. Αυτή η διαδικασία μπορεί να προσφέρει λίγα κρίσιμα δευτερόλεπτα για προστασία, δεν συνιστά όμως πρόγνωση σεισμού.
Όπως τόνισε, η επιστήμη δεν μπορεί σήμερα να προσδιορίσει ότι ένας σεισμός θα εκδηλωθεί σε συγκεκριμένο τόπο και χρόνο. Οι συνθήκες σεισμογένεσης δεν μπορούν να αναπαραχθούν πλήρως στο εργαστήριο, ενώ η συμπεριφορά κάθε ρήγματος επηρεάζεται από πολλές παραμέτρους και από τον τρόπο με τον οποίο αλληλεπιδρά με τα γειτονικά ρήγματα.
«Δεν χρειάζεται πανικός, χρειάζονται γνώση και υπευθυνότητα»
Για την ενίσχυση της αντισεισμικής προστασίας, ο κ. Γκανάς υπογράμμισε την ανάγκη αυστηρής εφαρμογής της νομοθεσίας και των οικοδομικών κανονισμών. Τόνισε ότι οι κατασκευές πρέπει να γίνονται νόμιμα και με υλικά που πληρούν τις προβλεπόμενες προδιαγραφές.
Ιδιαίτερη προσοχή, σύμφωνα με τον ίδιο, απαιτείται κατά τις επεκτάσεις των πολεοδομικών σχεδίων σε περιοχές που δέχονται μεγάλη οικιστική πίεση, όπως η Καλαμάτα. Πριν από την ανέγερση κατοικιών, δημόσιων κτιρίων και σχολείων θα πρέπει να προηγούνται ειδικές μελέτες, ενώ πρέπει να αποφεύγεται η δόμηση κοντά σε ενεργά ρήγματα και ρέματα.
Ο κ. Γκανάς αναφέρθηκε ακόμη στη διαδικασία αναθεώρησης του αντισεισμικού κανονισμού από τον ΟΑΣΠ, εκτιμώντας ότι ο νέος κανονισμός θα δημοσιευτεί εντός των επόμενων ετών και θα ενσωματώνει τις νεότερες επιστημονικές εξελίξεις για την πολεοδόμηση και την ενίσχυση υφιστάμενων κατασκευών.
Παράλληλα, πρότεινε την ουσιαστικότερη διδασκαλία της γεωλογίας στη Μέση Εκπαίδευση, ώστε οι πολίτες να γνωρίζουν καλύτερα το φυσικό και γεωλογικό περιβάλλον στο οποίο ζουν.
«Δεν χρειάζεται πανικός. Χρειάζονται γνώση και υπευθυνότητα», ήταν το μήνυμα με το οποίο ολοκλήρωσε τη συνέντευξή του στο Ραδιόφωνο της ΕΡΤ Καλαμάτας.
Αναλυτικά όσα είπε ο κ. Γκανάς στο ραδιόφωνο της ΕΡΤ Καλαμάτας:
Επιμέλεια εκπομπής: Κώστας Γαζούλης
Κάνε like στη σελίδα μας στο Facebook
Ακολούθησε μας στο Twitter
Κάνε εγγραφή στο κανάλι μας στο Youtube
Γίνε μέλος στο κανάλι μας στο Viber
– Αναφέρεται ως πηγή το ertnews.gr στο σημείο όπου γίνεται η αναφορά.
– Στο τέλος του άρθρου ως Πηγή
– Σε ένα από τα δύο σημεία να υπάρχει ενεργός σύνδεσμος