Η φετινή διοργάνωση του Φεστιβάλ Βενετίας καταγράφει τη χαμηλότερη συμμετοχή γυναικών σκηνοθετριών των τελευταίων πέντε ετών στο διαγωνιστικό τμήμα.
Η ανακοίνωση του επίσημου προγράμματος του 82ου Διεθνούς Φεστιβάλ Κινηματογράφου της Βενετίας συνοδεύτηκε από έντονο προβληματισμό σχετικά με την εκπροσώπηση των γυναικών δημιουργών. Παρότι τα τελευταία χρόνια η διοργάνωση είχε παρουσιάσει σταδιακή πρόοδο ως προς τη συμμετοχή γυναικών σκηνοθετριών στο βασικό διαγωνιστικό τμήμα, η φετινή εικόνα σηματοδοτεί μια αισθητή οπισθοχώρηση.
Συγκεκριμένα, από τις 20 ταινίες που διεκδικούν φέτος τον πολυπόθητο Χρυσό Λέοντα, μόλις μία φέρει την υπογραφή γυναίκας σκηνοθέτριας. Πρόκειται για τη δημιουργό Μάι Ελ-Τούχι, η οποία συμμετέχει με το κοινωνικό δράμα «Woman Unknown», αποτελώντας τη μοναδική γυναικεία παρουσία στο κορυφαίο διαγωνιστικό πρόγραμμα του φεστιβάλ.
Η εξέλιξη αυτή έρχεται σε πλήρη αντίθεση με τη διοργάνωση της προηγούμενης χρονιάς, όταν έξι από τις συνολικά 21 διαγωνιζόμενες ταινίες είχαν σκηνοθετηθεί από γυναίκες, ποσοστό που άγγιζε το 29%. Ανάμεσά τους βρίσκονταν σημαντικές δημιουργοί όπως οι Μόνα Φάστβολντ, Κάθριν Μπίγκελοου, Ιλντικό Ενιέντι, Σου Τσι, Βαλερί Ντονζελί και Κάουτερ Μπεν Χανία, με αρκετές από αυτές να αποσπούν σημαντικές διακρίσεις.
Η μοναδική γυναικεία υπογραφή στο διαγωνιστικό
Η Μάι Ελ-Τούχι δεν είναι άγνωστη στο διεθνές κοινό. Η σκηνοθέτρια είχε γνωρίσει ευρεία αναγνώριση με την ταινία «Queen of Hearts», η οποία απέσπασε το Βραβείο Κοινού στο Φεστιβάλ Sundance και προκάλεσε έντονες συζητήσεις για τη θεματολογία της.
Στη νέα της δημιουργία, «Woman Unknown», αφηγείται την ιστορία μιας νεαρής οικιακής βοηθού που κρύβει ένα σοβαρό μυστικό, ενώ ετοιμάζεται να παντρευτεί τον εύπορο χήρο εργοδότη της. Η ταινία συγκαταλέγεται ήδη στις παραγωγές που αναμένονται με ιδιαίτερο ενδιαφέρον και θεωρείται από αρκετούς ως μία από τις πιο δυνατές παρουσίες του φετινού προγράμματος.
Ωστόσο, το γεγονός ότι αποτελεί τη μοναδική γυναίκα στο επίσημο διαγωνιστικό τμήμα έχει επισκιάσει, σε έναν βαθμό, την καλλιτεχνική της παρουσία.
Αντίθετη εικόνα στα υπόλοιπα τμήματα
Παρά τη χαμηλή συμμετοχή στο διαγωνιστικό πρόγραμμα, η εικόνα είναι αισθητά διαφορετική στα υπόλοιπα τμήματα του φεστιβάλ.
Το τμήμα Horizons (Orizzonti), το οποίο επίσης επιμελείται ο καλλιτεχνικός διευθυντής Αλμπέρτο Μπαρμπέρα, καταγράφει φέτος ιστορικό ρεκόρ γυναικείας εκπροσώπησης. Συνολικά οκτώ από τις 19 ταινίες έχουν σκηνοθετηθεί από γυναίκες, ποσοστό που προσεγγίζει το 42%.
Μεταξύ αυτών ξεχωρίζουν οι δημιουργίες της Αλίνα Μαράτσι και της Ρουμπαγιάτ Χοσέιν, ενώ επιστρέφει και η Ανουπάρνα Ρόι, η οποία είχε διακριθεί στην περσινή διοργάνωση για την πρώτη μεγάλου μήκους ταινία της.
Ακόμη μεγαλύτερη είναι η γυναικεία παρουσία στο ανεξάρτητο πρόγραμμα Venice Days, όπου οι γυναίκες αποτελούν την πλειοψηφία. Συγκεκριμένα, 14 από τις συνολικά 25 ταινίες του τμήματος φέρουν γυναικεία σκηνοθετική υπογραφή, αποδεικνύοντας ότι οι δημιουργοί δεν απουσιάζουν από τη φετινή διοργάνωση, αλλά κυρίως από το επίσημο διαγωνιστικό πρόγραμμα.
Ένα ζήτημα που επανέρχεται
Η φετινή επιλογή αναμένεται να αναζωπυρώσει τη δημόσια συζήτηση γύρω από τη θέση των γυναικών στα μεγαλύτερα κινηματογραφικά φεστιβάλ του κόσμου.
Η Βενετία υπήρξε άλλωστε ένα από τα τελευταία μεγάλα διεθνή φεστιβάλ που υπέγραψαν, το 2018, τη δέσμευση για μεγαλύτερη διαφάνεια και ισότητα στην εκπροσώπηση των φύλων.
Ο καλλιτεχνικός διευθυντής Αλμπέρτο Μπαρμπέρα έχει επανειλημμένα δηλώσει ότι δεν πιστεύει στις ποσοστώσεις και ότι οι επιλογές βασίζονται αποκλειστικά στην καλλιτεχνική ποιότητα των ταινιών. Όπως έχει υποστηρίξει κατά το παρελθόν, η αναλογία αντανακλά κυρίως τις ταινίες που υποβάλλονται προς αξιολόγηση και όχι κάποια συνειδητή πολιτική αποκλεισμού.
Ωστόσο, η έντονη παρουσία γυναικών στα υπόλοιπα τμήματα της ίδιας διοργάνωσης οδηγεί αρκετούς αναλυτές στο συμπέρασμα ότι υπήρχαν αξιόλογες γυναικείες δημιουργίες, οι οποίες θα μπορούσαν να διεκδικήσουν θέση στο βασικό διαγωνιστικό πρόγραμμα.
Οι διακρίσεις των τελευταίων ετών
Αξίζει να σημειωθεί ότι τα τελευταία χρόνια οι γυναίκες που συμμετείχαν στο διαγωνιστικό τμήμα της Βενετίας πέτυχαν ιδιαίτερα σημαντικές διακρίσεις.
Το 2021 η Οντρέ Ντιγουάν κατέκτησε τον Χρυσό Λέοντα με το «Happening», ενώ η Τζέιν Κάμπιον τιμήθηκε με τον Αργυρό Λέοντα για το «The Power of the Dog» και η Μάγκι Τζίλενχαλ απέσπασε το βραβείο καλύτερου σεναρίου για το «The Lost Daughter».
Το 2022, η Λόρα Πόιτρας κέρδισε επίσης τον Χρυσό Λέοντα με το «All the Beauty and the Bloodshed», ενώ η Αλίς Ντιόπ τιμήθηκε με το Μεγάλο Βραβείο της Επιτροπής για το «Saint Omer».
Ακολούθησαν οι διακρίσεις της Αγκνιέσκα Χόλαντ το 2023, καθώς και των Μάουρα Ντελπέρο, Ντέα Κουλουμπεγκασβίλι, Κάουτερ Μπεν Χανία και Βαλερί Ντονζελί στις επόμενες διοργανώσεις, αποδεικνύοντας ότι οι γυναικείες συμμετοχές δεν περιορίζονταν απλώς σε αριθμούς, αλλά πρωταγωνιστούσαν και στις βραβεύσεις.
Οι συγκρίσεις με το Φεστιβάλ Καννών είναι αναπόφευκτες. Αν και ούτε οι Κάννες έχουν επιτύχει πλήρη ισορροπία, τα τελευταία χρόνια διατηρούν πιο σταθερή παρουσία γυναικών στο διαγωνιστικό τους πρόγραμμα, επιλέγοντας τέσσερις έως επτά γυναίκες σκηνοθέτριες ανά διοργάνωση. Παράλληλα, δύο γυναίκες δημιουργοί, οι Ζουλιά Ντικουρνό και Ζιστίν Τριέ, κατέκτησαν τον Χρυσό Φοίνικα μέσα στην τελευταία πενταετία.
Η φετινή εικόνα της Βενετίας αναμένεται να ανοίξει εκ νέου τη συζήτηση για το κατά πόσο οι μεγαλύτερες κινηματογραφικές διοργανώσεις κατορθώνουν να αντικατοπτρίσουν την αυξανόμενη παρουσία των γυναικών στον σύγχρονο κινηματογράφο ή αν εξακολουθούν να υπάρχουν εμπόδια στην πρόσβασή τους στις κορυφαίες διαγωνιστικές σκηνές.