Όχι, δεν πρόκειται για αστείο, αλλά για επιστημονικό εύρημα: ναι, υπάρχει μια ερώτηση που μπορεί να μαρτυρήσει πόσο θα ζήσεις και είναι πιο προφανές απ’ όσο πιστεύεις.
Αν υπήρχε ένας τρόπος να πάρουμε μια μικρή, κλεφτή ματιά από το μέλλον και να μάθουμε πόσα χρόνια έχουμε μπροστά μας, πιθανότατα θα θέλαμε να τον γνωρίζουμε. Η αλήθεια είναι, βέβαια, πως κανείς δεν μπορεί να προβλέψει με ακρίβεια το προσδόκιμο ζωής ενός ανθρώπου. Ωστόσο, ένα νέο επιστημονικό εύρημα έρχεται να ανατρέψει – σε έναν βαθμό – τα δεδομένα.
Οι επιστήμονες αναζητούν εδώ και χρόνια τους παράγοντες που συνδέονται με τη μακροζωία. Και μέσα από αυτή τη διαδικασία, μία από τις απαντήσεις που προέκυψαν είναι αρκετά απρόσμενη: το πώς αντιλαμβάνεται ο καθένας την κατάσταση της υγείας σου φαίνεται να παίζει καθοριστικό ρόλο για την ποιότητά της.
Η ερώτηση είναι πιο απλή απ’ όσο φαντάζεσαι
«Πώς θα αξιολογούσες γενικά την υγεία σου;». Αυτή ήταν, ουσιαστικά, η ερώτηση που βρέθηκε στο επίκεντρο μιας μεγάλης ευρωπαϊκής μελέτης, στην οποία συμμετείχαν περισσότεροι από 6.000 άνθρωποι ηλικίας 41 έως 93 ετών. Οι ερευνητές παρακολούθησαν τους συμμετέχοντες για σχεδόν τρεις δεκαετίες, εξετάζοντας ένα εντυπωσιακά μεγάλο εύρος παραγόντων που θα μπορούσαν να συνδέονται με τη θνησιμότητα. Ανάμεσά τους ήταν δείκτες, όπως η αρτηριακή πίεση και η χοληστερόλη, το κάπνισμα και η κατανάλωση αλκοόλ, η σωματική λειτουργικότητα, ο ύπνος, η γνωστική λειτουργία και πολλά ακόμη.
Και κάπου εδώ ξεπροβάλλει το πιο ενδιαφέρον εύρημα. Η υποκειμενική αντίληψη ενός ανθρώπου για την υγεία του φάνηκε να αποτελεί έναν ιδιαίτερα ισχυρό δείκτη για την επιβίωσή του. Με απλά λόγια, οι άνθρωποι που θεωρούσαν ότι έχουν καλή υγεία είχαν περισσότερες πιθανότητες να ζήσουν περισσότερο. Ναι, ναι καλά διάβασες. Πριν βιαστούμε να συμπεράνουμε, ότι το μόνο που χρειάζεται για τη μακροζωία είναι μια πιο αισιόδοξη διάθεση, υπάρχει μια σημαντική λεπτομέρεια. Το εύρημα δεν αποδεικνύει ότι η θετική σκέψη από μόνη της προσθέτει χρόνια ζωής.
Pexels
Η αυτοαξιολόγηση της υγείας μας μπορεί να λειτουργεί ως ένα είδος «περίληψης» της συνολικής κατάστασής μας. Μπορεί, δηλαδή, να αντικατοπτρίζει πράγματα που ούτε εμείς οι ίδιοι συνειδητοποιούμε πλήρως: το πόσο εύκολα κινούμαστε, την ενέργειά μας, μικρές ενοχλήσεις, τη λειτουργικότητά μας στην καθημερινότητα ή ακόμη και τη γενικότερη αίσθηση ευεξίας. Και δεν είναι η μοναδική έρευνα που έχει δείξει ότι ο τρόπος με τον οποίο αντιλαμβανόμαστε τη φυσική μας κατάσταση συνδέεται με την υγεία μας. Ειδικότερα, η αντίληψη που έχουμε για το πόσο δραστήριοι είμαστε παίζει, επίσης, καθοριστικό ρόλο στην ποιότητα της υγείας μας.
Σε μια άλλη μελέτη, ερευνητές του Stanford εξέτασαν το πώς οι άνθρωποι αντιλαμβάνονται τη σωματική τους δραστηριότητα σε σύγκριση με άλλους ανθρώπους της ίδιας ηλικίας. Το ενδιαφέρον ήταν ότι όσοι πίστευαν πως ήταν λιγότερο δραστήριοι από τους συνομηλίκους τους παρουσίαζαν υψηλότερο κίνδυνο θανάτου, ακόμη και όταν η πραγματική τους σωματική δραστηριότητα δεν ήταν απαραίτητα τόσο διαφορετική.
Οι ερευνητές εξέτασαν, μεταξύ άλλων, το ενδεχόμενο να παίζει ρόλο ο τρόπος με τον οποίο η αντίληψή μας επηρεάζει τη συμπεριφορά και τη φυσιολογία μας. Αυτό δεν σημαίνει ότι μπορούμε να «ξεγελάσουμε» τον οργανισμό μας απλώς επαναλαμβάνοντας ότι είμαστε υγιείς. Σημαίνει, όμως, ότι η εικόνα που έχουμε για το σώμα και την υγεία μας δεν είναι απαραίτητα αδιάφορη.
Τελικά, πόσο σημαντικό είναι το «νιώθω καλά»;
Είναι εύκολο να υποτιμήσουμε το πώς νιώθουμε καθημερινά. Κι όμως, η υποκειμενική αίσθηση της υγείας φαίνεται να περιλαμβάνει πολύ περισσότερη πληροφορία από μια απλή απάντηση σε ένα ερωτηματολόγιο. Το πώς αισθανόμαστε μπορεί να συνδέεται με τον τρόπο που φροντίζουμε τον εαυτό μας, με το πόσο δραστήριοι παραμένουμε, με τα επίπεδα άγχους μας και με πολλές άλλες συμπεριφορές που επηρεάζουν την υγεία.
Υπάρχουν, επίσης, ερευνητικά δεδομένα που συνδέουν την πιο θετική στάση απέναντι στη ζωή με καλύτερα καρδιαγγειακά αποτελέσματα. Οι μηχανισμοί πίσω από αυτές τις συσχετίσεις, ωστόσο, δεν είναι απολύτως ξεκαθαρισμένοι. Και εδώ χρειάζεται η σημαντικότερη υποσημείωση: η αισιοδοξία δεν είναι θεραπεία. Ένας άνθρωπος που αντιμετωπίζει μια χρόνια ασθένεια ή μια κατάσταση ψυχικής υγείας δεν ευθύνεται επειδή δεν μπορεί να «σκέφτεται θετικά». Ούτε σημαίνει ότι όποιος έχει κακή διάθεση θα ζήσει λιγότερο.