Νέα έρευνα εξετάζει τη σχέση ανάμεσα στην ηλικία της εμμηνόπαυσης και την υγεία του εγκεφάλου με το πέρασμα των χρόνων.
Το σώμα αλλάζει αρκετά κατά τη διάρκεια και μετά την εμμηνόπαυση, από τις εξάψεις μέχρι την τριχόπτωση και τις ορμονικές εναλλαγές. Αλλά η έρευνα δείχνει ολοένα και περισσότερο ότι ο εγκέφαλός μας δεν αποτελεί εξαίρεση. Στην πραγματικότητα, η ηλικία στην οποία ξεκινά η εμμηνόπαυση θα μπορούσε να συνδέεται με την υγεία του εγκεφάλου χρόνια αργότερα.
Το συμπέρασμα προέρχεται από μια πρόσφατη μελέτη που δημοσιεύτηκε στο JAMA Network Open. Αφού ανέλυσαν δεδομένα για περισσότερες από 2.603 γυναίκες, οι ερευνητές διαπίστωσαν ότι όσες πέρασαν από την εμμηνόπαυση σε μικρότερη ηλικία παρουσίασαν ταχύτερη γνωστική εξασθένηση από όσες πέρασαν από την εμμηνόπαυση σε μεγαλύτερη ηλικία. Συγκεκριμένα, κάθε επιπλέον έτος νωρίτερης εμμηνόπαυσης συσχετίστηκε με ταχύτερη εξασθένηση της μνήμης, νωρίτερη εμφάνιση της νόσου Αλτσχάιμερ και μεγαλύτερη συσσώρευση υπερεντάσεων της λευκής ουσίας – δηλαδή φωτεινών περιοχών στη μαγνητική τομογραφία που αποτελούν δείκτη βλάβης της λευκής ουσίας και συνδέονται με τη γήρανση του εγκεφάλου και νευροεκφυλιστικές παθήσεις, όπως η άνοια. Αν λοιπόν μπείτε νωρίτερα στην εμμηνόπαυση, θα πρέπει να ανησυχείτε;
Τι μας λένε τα ευρήματα
Όταν πολλοί από εμάς σκεφτόμαστε την εμμηνόπαυση, η υγεία του εγκεφάλου δεν μας έρχεται στο μυαλό. Αλλά αυτά τα ευρήματα μας υπενθυμίζουν ότι η εμμηνόπαυση δεν είναι απλώς ένα αναπαραγωγικό γεγονός. Συνδέεται επίσης με σημαντικές αλλαγές στη λειτουργία και τη βιολογία του εγκεφάλου. Και αναφορές σαν κι αυτή μπορεί να μας βοηθήσουν να κατανοήσουμε καλύτερα γιατί οι γυναίκες αντιπροσωπεύουν δυσανάλογα μεγάλο ποσοστό των ανθρώπων που αναπτύσσουν νόσο Αλτσχάιμερ.
Η γνωστική έκπτωση αποτελεί ένα μεγάλο πρόβλημα και υπάρχει ανάγκη να κατανοήσουμε ποιοι παράγοντες κατά τη διάρκεια της ζωής συμβάλλουν σε αυτή την έκπτωση και εάν κάποιοι από αυτούς είναι, κατά κάποιον τρόπο, τροποποιήσιμοι. Στις γυναίκες, η εμμηνόπαυση αντιπροσωπεύει έναν τέτοιο παράγοντα στη μέση ηλικία, όπου ο χρόνος εμφάνισής της (νωρίτερα) και ο τύπος της (χειρουργικά) συνδέονται με μεγαλύτερο κίνδυνο έκπτωσης της εγκεφαλικής λειτουργίας αργότερα στη ζωή.
Είναι σημαντικό ότι, στη μελέτη, οι επιπτώσεις της εμμηνόπαυσης στη γνωστική υγεία ήταν ακόμη εμφανείς δεκαετίες αργότερα – όχι μόνο κατά τη διάρκεια της μετάβασης. Οι ερευνητές μελέτησαν γυναίκες που έφτασαν στα μέσα έως τα τέλη της δεκαετίας των 70, σε μεγάλο βαθμό γνωστικά άθικτες. Ακόμα και σε αυτές τις γυναίκες, κατάφεραν να δουν μια διαρκή «υπογραφή» του χρονισμού της εμμηνόπαυσης, όπου η πρόωρη εμμηνόπαυση συσχετίστηκε με χειρότερη υγεία του εγκεφάλου αργότερα στη ζωή. Και αυτές οι συσχετίσεις ήταν παρούσες σε πολλά διαφορετικά αποτελέσματα για την υγεία του εγκεφάλου, συμπεριλαμβανομένων των γνωστικών εξετάσεων, του κινδύνου και της ηλικίας έναρξης της νόσου Αλτσχάιμερ, ακόμη και των ευρημάτων στις μαγνητικές τομογραφίες.
Όμως, αυτό δεν σημαίνει ότι η εμμηνόπαυση σε μικρότερη ηλικία σημαίνει σίγουρα ότι η υγεία του εγκεφάλου σας θα επιδεινωθεί. Τα αποτελέσματα της μελέτης περιγράφουν μέσους όρους σε περισσότερες από 2.600 γυναίκες και δεν αποτελούν πρόβλεψη για κανένα άτομο – πολλές γυναίκες που περνούν από την εμμηνόπαυση νωρίτερα διατηρούν επίσης τη γνωστική τους υγεία καθώς μεγαλώνουν.
pexels
Πώς επηρεάζει η εμμηνόπαυση τον εγκέφαλο
Όλα αυτά εγείρουν το ερώτημα: Τι ακριβώς κάνει η εμμηνόπαυση στον εγκέφαλο; Άλλωστε, οι επιπτώσεις της εμμηνόπαυσης στη γνωστική υγεία δεν συζητούνται εκτενώς. Νομίζω ότι αυτό είναι ένα από τα πιο σημαντικά μέρη της συζήτησης. Τα οιστρογόνα, ιδιαίτερα η οιστραδιόλη, έχουν σημαντικές λειτουργίες στον εγκέφαλο. Υποστηρίζουν τις συνδέσεις μεταξύ των εγκεφαλικών κυττάρων, επηρεάζουν την παραγωγή ενέργειας και βοηθούν στη ρύθμιση της φλεγμονής και της ανοσολογικής απόκρισης του εγκεφάλου. Έτσι, όταν τα επίπεδα των οιστρογόνων μειώνονται κατά την εμμηνόπαυση, οι επιπτώσεις επεκτείνονται πολύ πέρα από το αναπαραγωγικό σύστημα.
Επίσης, άλλες μελέτες, συμπεριλαμβανομένου ενός πρόσφατου άρθρου στο Science, έχουν εντοπίσει αλλαγές στις πρωτεΐνες του αίματος που σχετίζονται με τη λειτουργία του εγκεφάλου, τη φλεγμονή και τη νευροεκφύλιση μεταξύ των γυναικών που διέρχονται την εμμηνόπαυση. Και αυτό μπορεί να μας δώσει μια ενδιαφέρουσα βιολογική ένδειξη: Η εμμηνόπαυση μπορεί να μεταβάλει το φλεγμονώδες και ανοσοποιητικό περιβάλλον του εγκεφάλου την ίδια στιγμή που μειώνεται η έκθεση του εγκεφάλου στα οιστρογόνα. Αυτό είναι σημαντικό, επειδή θα μπορούσε να βοηθήσει στην εξήγηση ορισμένων από τις κοινές γνωστικές επιδράσεις της εμμηνόπαυσης. Αυτό μπορεί επίσης να μας βοηθήσει να κατανοήσουμε γιατί πολλές γυναίκες αντιμετωπίζουν προβλήματα με τη μνήμη, τη συγκέντρωση και την εύρεση λέξεων – τα συμπτώματα που συνήθως ονομάζονται «θολούρα του εγκεφάλου» – κατά τη διάρκεια της εμμηνοπαυσιακής μετάβασης.
Αν μπείτε στην εμμηνόπαυση «πρόωρα», θα πρέπει να ανησυχείτε;
Καταρχάς, μπορεί να αναρωτιέστε ποια ηλικία θεωρείται «πολύ νωρίς» για να μπει κανείς στην εμμηνόπαυση, αλλά δεν υπάρχει μία σαφής ηλικία που θα έπρεπε να σας ανησυχεί. Η μελέτη δεν χώρισε ρητά τις γυναίκες σε πρώιμες και όψιμες ομάδες. (Για λόγους συμφραζομένων, η μέση ηλικία φυσικής εμμηνόπαυσης για τις γυναίκες στη μελέτη ήταν τα 50 έτη, η οποία είναι περίπου σύμφωνη με τον μέσο όρο των 51 ετών που δίνεται από το Αμερικανικό Κολλέγιο Μαιευτήρων και Γυναικολόγων.)
Αντ’ αυτού, οι ερευνητές ανέλυσαν την ηλικία της εμμηνόπαυσης ως ένα συνεχές μέτρο, δείχνοντας τα αποτελέσματα ως διαφορές σε ένα χρονικό διάστημα ετών. Για παράδειγμα, οι γυναίκες των οποίων η εμμηνόπαυση ήρθε 10 χρόνια νωρίτερα είχαν, κατά μέσο όρο, σχεδόν δύο λιγότερα χρόνια χωρίς διάγνωση της νόσου Αλτσχάιμερ, και οι γυναίκες των οποίων η εμμηνόπαυση ήρθε πέντε χρόνια νωρίτερα συσσώρευσαν περίπου 15% περισσότερη βλάβη στη λευκή ουσία σε διάστημα μιας δεκαετίας, μεταξύ των γυναικών με φυσική εμμηνόπαυση.
Το συμπέρασμα δεν είναι ότι οι γυναίκες που περνούν νωρίς την εμμηνόπαυση πρέπει να πανικοβάλλονται. Μάλλον, το προληπτικό και αισιόδοξο μήνυμα είναι ότι θα πρέπει να έχουν τη δυνατότητα να θεωρούν την εμμηνόπαυση ως ένα παράθυρο στη μέση ηλικία, κατά το οποίο μπορούν να σκεφτούν την προληπτική υγεία. Δεν πρέπει καμία γυναίκα να διαβάσει αυτή τη μελέτη και να καταλήξει στο συμπέρασμα ότι επειδή βίωσε την εμμηνόπαυση νωρίς, η νόσος Αλτσχάιμερ είναι με κάποιο τρόπο στο μέλλον της. Ο κίνδυνος δεν είναι πεπρωμένο.
Παρόλα αυτά, μπορεί να είναι ένα σημάδι για να κάνετε έναν απολογισμό των πραγμάτων που μπορείτε να κάνετε για να προστατεύσετε την υγεία του εγκεφάλου σας καθώς μεγαλώνετε. Το μήνυμα εδώ πρέπει να είναι ενδυναμωτικό, όχι τρομακτικό. Εάν βιώνετε εμμηνόπαυση ιδιαίτερα νωρίς, είναι λογικό να συζητήσετε αυτό το ιστορικό με τον γιατρό σας και να δώσετε ιδιαίτερη προσοχή στους τροποποιήσιμους παράγοντες που γνωρίζουμε ότι επηρεάζουν τη γήρανση του εγκεφάλου: άσκηση, ύπνος, αρτηριακή πίεση, σάκχαρο στο αίμα, μεταβολική υγεία, κάπνισμα, διατροφή, κοινωνική σύνδεση και πνευματική εμπλοκή. Άλλωστε, δεν έχετε απαραίτητα τον έλεγχο του πότε θα περάσετε από την εμμηνόπαυση, η οποία επηρεάζεται έντονα από τη βιολογία και τη γενετική. Αλλά πολλοί από αυτούς τους παράγοντες του τρόπου ζωής μπορούν να προσαρμοστούν.
Η εμμηνόπαυση είναι κάτι που βιώνουν όλες οι γυναίκες, ωστόσο οι περισσότερες δεν αναπτύσσουν στη συνέχεια νόσο Αλτσχάιμερ. Το πιο σημαντικό συμπέρασμα είναι ότι η εμμηνόπαυση μπορεί να βοηθήσει στον εντοπισμό της ευαλωτότητας, αλλά η ευαλωτότητα δεν είναι πεπρωμένο. Μας δίνει έναν ακόμη λόγο να δράσουμε νωρίτερα για να προστατεύσουμε τον εγκέφαλο.