Τι σημαίνει πραγματικά συναίνεση; Η υπόθεση του Πανεπιστημίου Cornell μας αναγκάζει να ξανακάνουμε τη δύσκολη συζήτηση.
Τι κι αν βρισκόμαστε στο 2026, ακόμη ακούμε πολλά παράλογα πράγματα για τις γυναίκες και τη θέση της στην κοινωνία. Και όσο και να λένε ότι προοδεύουμε, υπάρχουν ιστορίες που μαθαίνουμε και μας κάνουν να συζητάμε ξανά και ξανά για τη συναίνεση σε υποθέσεις καταγγελιών.
Σε τι αναφερόμαστε; Μια υπόθεση μιας 20χρονης φοιτήτριας του Πανεπιστημίου Cornell στις ΗΠΑ επιστρέφει στην επικαιρότητα σχεδόν δύο χρόνια μετά την καταγγελία που είχε γίνει το 2024. Η γυναίκα, η οποία αναφέρεται ως Τζέιν Ντο στα δικαστικά έγγραφα, κατέθεσε πρόσφατα αγωγή εναντίον επτά μελών της φοιτητικής αδελφότητας ΧΦ του Cornell και άλλων εμπλεκόμενων πλευρών, υποστηρίζοντας ότι είχε δεχθεί σεξουαλική επίθεση ενώ βρισκόταν υπό την επήρεια αλκοόλ και ουσιών. Μετά τη δημοσιοποίηση της αγωγής, ο εισαγγελέας της κομητείας Tompkins ανακοίνωσε, ότι η ποινική έρευνα ανοίγει ξανά και ότι η υπόθεση θα παρουσιαστεί σε σώμα ενόρκων.
Η συναίνεση δεν είναι πάντα ένα «ναι» ή ένα «όχι»
Την ίδια στιγμή, ο εισαγγελέας της κομητείας, Μάθιου Βαν Χάουτεν, επιχείρησε να εξηγήσει γιατί οι εισαγγελικές αρχές δεν προχώρησαν σε ποινικές διώξεις πριν από δύο χρόνια, υποστηρίζοντας ότι οι ισχυρισμοί που περιλαμβάνονται στην πρόσφατη αγωγή διαφέρουν από την αρχική περιγραφή των γεγονότων που είχε δώσει η γυναίκα το 2024. Επιπλέον, σύμφωνα με τον Βαν Χάουτεν, η 20χρονη είχε τότε καταθέσει αναφορά στην αστυνομία του πανεπιστημίου, στην οποία «περιέγραφε τη χρήση ναρκωτικών ουσιών και τη σεξουαλική της δραστηριότητα ως εκούσιες, συνειδητές και συναινετικές».
Η πλευρά της 20χρονης, από την άλλη, υποστηρίζει ότι η αρχική αναφορά δεν διέφερε ουσιωδώς από όσα περιγράφονται σήμερα στην αγωγή και έχει επικρίνει την αρχική έρευνα.
Από τη μεριά του, το Πανεπιστήμιο Cornell τονίζει ότι είχε πραγματοποιήσει δική του πειθαρχική έρευνα, η οποία οδήγησε σε αποβολές και αναστολές, ενώ το παράρτημα της ΧΦ που συνδέεται με την υπόθεση παραμένει αποκλεισμένο από την πανεπιστημιούπολη. Παράλληλα, το πανεπιστήμιο έχει δηλώσει, ότι στηρίζει την απόφαση για επανεξέταση της υπόθεσης από τις ποινικές αρχές.
Και κάπου εδώ φτάνουμε στην τωρινή πραγματικότητα, η οποία αφορά δυστυχώς πολύ περισσότερες γυναίκες και όχι μόνο τη συγκεκριμένη υπόθεση. Τι εννοούμε με τον όρο “συναίνεση”; Γιατί, όπως αναφέρεται και στο λεξικό, η σεξουαλική συναίνεση απαιτεί ξεκάθαρη επικοινωνία και συμφωνία σε κάθε βήμα μιας ερωτικής δραστηριότητας, χωρίς πίεση ή αμφιβολία. Μπορεί να αλλάξει ή να ανακληθεί ανά πάσα στιγμή. Και όταν κάποιος βρίσκεται σε κατάσταση μέθης ή υπό την επήρεια ουσιών σε βαθμό που δεν μπορεί να αντιληφθεί τι συμβαίνει ή να πάρει αποφάσεις, το ζήτημα γίνεται ακόμη πιο σύνθετο.
Και το “κλασσικό” “γιατί τώρα;”
Κάθε φορά, σε όποιο περιστατικό καταγγελίας και να έχουμε ακούσει, κυριαρχεί το ερώτημα “γιατί τώρα” ή το “γιατί δεν μίλησε νωρίτερα”. Να τονίσουμε ότι δεν υπάρχει ένας συγκεκριμένος τρόπος με τον οποίο «πρέπει» να αντιδρά μια γυναίκα μετά από μια σεξουαλική επίθεση. Μπορεί να μιλήσει αμέσως. Μπορεί να χρειαστεί χρόνο. Μπορεί να θυμάται αποσπασματικά. Μπορεί να δυσκολεύεται να περιγράψει τι ακριβώς συνέβη. Μπορεί να νιώθει φόβο, ντροπή, ενοχή ή σύγχυση. Και τίποτα από αυτά, από μόνο του, δεν απαντά στο κρίσιμο ερώτημα της συναίνεσης.
Δεν χρειάζεται να έχει αντιδράσει με τον τρόπο που θα περιμέναμε. Δεν χρειάζεται να θυμάται κάθε λεπτομέρεια. Δεν χρειάζεται να έχει βρει αμέσως τις σωστές λέξεις. Χρειάζεται η ιστορία της να αντιμετωπίζεται με σοβαρότητα, η συναίνεση να εξετάζεται πραγματικά και κάθε υπόθεση να ερευνάται με τρόπο που να αφήνει χώρο στην πολυπλοκότητα του ανθρώπινου τραύματος.
Γιατί το «γιατί δεν μίλησε νωρίτερα;» δεν θα έπρεπε να είναι η πρώτη ερώτηση που κάνουμε σε μια γυναίκα. Ίσως, η πρώτη ερώτηση που θα έπρεπε να κάνουμε στον εαυτό μας και στους γύρω μας να είναι πολύ πιο απλή: είχαμε κάνει ό,τι μπορούσαμε για να μπορέσει να μιλήσει με ασφάλεια;