Δεν είναι όλες οι γυναίκες γεννημένες για τη μητρότητα και καμία δεν οφείλει να απολογηθεί. Τι γίνεται όμως όταν υπάρχει ένα παιδί;
Η Εριέττα Μαυρουδή άνοιξε μια δύσκολη συζήτηση για τη μητρότητα με την εξομολόγησή της στη Ρέα Βιτάλη. Είπε πως δεν ένιωσε ποτέ μητέρα, πως δεν είχε μέσα της μητρικό ένστικτο και πως δεν ντρέπεται γι’ αυτό που αισθάνθηκε. Μίλησε με ειλικρίνεια για μια πλευρά της μητρότητας που συνήθως αποσιωπάται. Και έχει δίκιο σε κάτι θεμελιώδες: καμία γυναίκα δεν είναι υποχρεωμένη να γίνει μητέρα, να αγαπήσει έναν ρόλο επειδή της τον επέβαλε η κοινωνία ή να μετρήσει την αξία της με βάση το πόσο αυτοθυσιάστηκε.
Για δεκαετίες, οι γυναίκες που δεν ήθελαν παιδιά αντιμετωπίζονταν σαν να τους έλειπε κάτι. Εκείνες που ήθελαν να συνεχίσουν να έχουν ζωή μετά τη μητρότητα συχνά κρίνονταν ως λιγότερο αφοσιωμένες. Και όσες δεν ταίριαζαν στην εικόνα της γλυκιάς, διαρκώς διαθέσιμης μητέρας κουβαλούσαν ενοχές που δεν τους αναλογούσαν.
Αλλά υπάρχει μια στιγμή που η συζήτηση αλλάζει. Όταν δεν μιλάμε πια για μια γυναίκα που δεν θέλει να γίνει μητέρα, αλλά για μια γυναίκα που έχει ήδη ένα παιδί. Τότε δεν υπάρχει μόνο η δική της αλήθεια. Υπάρχει και ένας άλλος άνθρωπος, που δεν επέλεξε να βρεθεί σε αυτή τη σχέση, αλλά μεγαλώνει μέσα σε αυτήν. Και το ερώτημα δεν είναι αν η Ερριέτα Μαυρουδή υπήρξε η μητέρα που θα ήθελε η κοινωνία. Είναι αν έχουμε μάθει να ακούμε και την πλευρά του παιδιού, όταν η μητέρα μιλά τόσο ανοιχτά για τη δική της.
Η μητρότητα δεν είναι κουλουράκια, είναι, όμως, σχέση
Είμαι μητέρα μιας 15χρονης κόρης. Δεν πιστεύω στις μητέρες – ηρωίδες, ούτε θεωρώ ότι η αγάπη αποδεικνύεται με σπιτικά φαγητά, ατελείωτες θυσίες ή με το να βάζεις τη ζωή σου μόνιμα σε δεύτερη μοίρα. Μια γυναίκα δικαιούται να έχει φίλους, έρωτες, επιθυμίες, προσωπικότητα. Να μη χάνει τον εαυτό της επειδή απέκτησε παιδί.
Και το παιδί δεν ζητά από τη μητέρα του να πάψει να είναι γυναίκα. Ζητά να είναι και εκείνο σημαντικό στη ζωή της. Να μη χρειάζεται να διεκδικεί διαρκώς την προσοχή της. Να μπορεί να της μιλήσει, να θυμώσει, να παραπονεθεί, να αναζητήσει μια αγκαλιά. Να νιώθει ότι δεν είναι απλώς ένας άνθρωπος που πρέπει να μάθει να τα καταφέρνει μόνος του.
Δεν γνωρίζουμε τι πραγματικά συνέβη στη σχέση της Εριέττας Μαυρουδή με τη Ναταλία Γερμανού. Δεν ξέρουμε τι αγάπη υπήρξε, τι φροντίδα δόθηκε, τι παράπονα έμειναν ή τι έχουν οι δυο τους καταφέρει να συμφιλιώσουν. Δεν δικαιούμαστε να αποφασίσουμε για λογαριασμό τους. Μπορούμε, όμως, να αναγνωρίσουμε ότι μια δημόσια εξομολόγηση για τη μητρότητα δεν αφορά αποκλειστικά εκείνον που την κάνει.
Και το παιδί; Ποιος αφηγείται τη δική του αλήθεια;
Ο φεμινισμός υπερασπίζεται το δικαίωμα μιας γυναίκας να μη γίνει μητέρα. Δεν ζητά από τις γυναίκες να επιστρέψουν στον ρόλο της αιώνιας θυσίας. Αλλά δεν χρειάζεται να βαφτίσουμε κάθε συναισθηματική απόσταση απελευθέρωση, ούτε να μπερδέψουμε την αποδόμηση των στερεοτύπων με την απουσία ευθύνης.
Μπορεί μια μητέρα να μην αγάπησε τον παραδοσιακό ρόλο της. Μπορεί να έδωσε στο παιδί της εφόδια, ελευθερία και ανεξαρτησία. Μπορεί και το παιδί της να έχει μια εντελώς διαφορετική ανάμνηση από εκείνη. Οι δύο αλήθειες δεν αλληλοαναιρούνται. Και αυτή είναι η πιο δύσκολη πλευρά της γονεϊκότητας: να δεχτείς ότι η ιστορία που αφηγείσαι για τον εαυτό σου δεν είναι απαραίτητα η ιστορία που έζησε το παιδί σου.
Ναι, μπορεί μια γυναίκα να έχει κάθε δικαίωμα να πει «δεν ένιωσα ποτέ μητέρα». Αλλά και ένα παιδί θα μπορούσε να πει: «Δεν ένιωσα ποτέ ότι είχα μητέρα». Και αυτή η δεύτερη φράση δεν είναι κατηγορία. Είναι μια πιθανή παιδική αλήθεια που αξίζει να έχει χώρο, χωρίς να χρειάζεται να απολογηθεί γι’ αυτήν.
Δεν χρειάζεται να ενοχοποιήσουμε τις γυναίκες για να προστατεύσουμε τα παιδιά. Χρειάζεται, όμως, να θυμόμαστε ότι η ελευθερία μας δεν μας ζητά να σβήσουμε την εμπειρία του άλλου. Γιατί η μητρότητα δεν είναι υποχρεωτικό όνειρο για κάθε γυναίκα. Αλλά κάθε παιδί αξίζει να νιώθει ότι δεν ήταν ποτέ μόνο του σε αυτό το όνειρο.