Ένας ήρεμος και επαρκής ύπνος προσφέρει στον οργανισμό πολύ περισσότερα από την απαραίτητη ανάπαυση. Καθώς το σώμα ξεκουράζεται, ο εγκέφαλος ενεργοποιεί διαδικασίες που ενισχύουν τους μυς, θωρακίζουν τα οστά, συμβάλλουν στην καύση λίπους και βελτιώνουν τη νοητική λειτουργία μετά το ξύπνημα.
Ερευνητές του Πανεπιστημίου της Καλιφόρνιας στο Μπέρκλεϊ εντόπισαν το νευρωνικό κύκλωμα που ρυθμίζει την έκκριση της αυξητικής ορμόνης κατά τη διάρκεια του ύπνου, σύμφωνα με μελέτη που δημοσιεύθηκε στο επιστημονικό περιοδικό Cell. Τα ευρήματά τους δείχνουν ότι η σχέση ανάμεσα στον ύπνο και την αυξητική ορμόνη δεν είναι, όπως θεωρούνταν μέχρι σήμερα, μονόδρομη: ο ύπνος ενισχύει την έκκριση της ορμόνης, ενώ εκείνη με τη σειρά της συμβάλλει στη ρύθμιση της ώρας αφύπνισης.
Οι επιστήμονες γνωρίζουν εδώ και χρόνια ότι κατά τη διάρκεια του ύπνου απελευθερώνεται σημαντική ποσότητα αυξητικής ορμόνης. Πέρα από τον καθοριστικό ρόλο της στην ανάπτυξη του ύψους κατά την παιδική και εφηβική ηλικία, η ορμόνη εξακολουθεί και στην ενήλικη ζωή να συμβάλλει στη διατήρηση του μυϊκού ιστού, στην υγεία των οστών, στη ρύθμιση της αξιοποίησης του αποθηκευμένου λίπους και στον έλεγχο των επιπέδων σακχάρου στο αίμα.
Μέχρι σήμερα, ωστόσο, δεν ήταν σαφές με ποιον ακριβώς τρόπο ο εγκέφαλος ελέγχει την έκκριση της συγκεκριμένης ορμόνης στα διαφορετικά στάδια του ύπνου, αλλά και πώς συνδέονται μεταξύ τους η νευρωνική δραστηριότητα, τα επίπεδα της αυξητικής ορμόνης και η στιγμή της αφύπνισης.
Η Ζινλού Ντινγκ, μεταδιδακτορική ερευνήτρια στο τμήμα νευροεπιστήμης στο Πανεπιστήμιο του Μπέρκλεϊ και επικεφαλής συγγραφέας της μελέτης, εξηγεί ότι οι επιστήμονες διερευνούσαν μέχρι πρότινος τη σχέση ύπνου και αυξητικής ορμόνης κυρίως μετρώντας τα επίπεδά της στο αίμα. Στη νέα έρευνα, αντίθετα, οι ερευνητές κατέγραψαν απευθείας τη δραστηριότητα των νευρικών κυττάρων στον εγκέφαλο ποντικών. Όπως επισημαίνει η ερευνήτρια, η συγκεκριμένη προσέγγιση επέτρεψε στην ερευνητική ομάδα να εντοπίσει ένα συγκεκριμένο νευρωνικό κύκλωμα, το οποίο θα μπορούσε να αποτελέσει τη βάση για τη διερεύνηση μελλοντικών θεραπευτικών παρεμβάσεων.
Πώς ελέγχει ο εγκέφαλος την έκκριση της αυξητικής ορμόνης κατά τη διάρκεια του ύπνου
Για να δώσουν απάντηση στο ερώτημα αυτό, οι ερευνητές επικεντρώθηκαν σε μια περιοχή του εγκεφάλου που ονομάζεται υποθάλαμος. Πρόκειται για μια μικρή, αλλά ζωτικής σημασίας περιοχή, η οποία συμμετέχει στη ρύθμιση της πείνας, της θερμοκρασίας του σώματος, της παραγωγής ορμονών και του κύκλου ύπνου-εγρήγορσης.
Σε αυτή την περιοχή του εγκεφάλου, μια ομάδα νευρικών κυττάρων παράγει την ορμόνη που απελευθερώνει την αυξητική ορμόνη (GHRH). Μια άλλη ομάδα παράγει τη σωματοστατίνη, η οποία έχει ανασταλτική δράση. Η αλληλεπίδραση μεταξύ αυτών των δύο χημικών αγγελιοφόρων ρυθμίζει με ακρίβεια την ποσότητα της αυξητικής ορμόνης που απελευθερώνεται από την υπόφυση στην κυκλοφορία του αίματος. Οι επιστήμονες διαπίστωσαν ότι η δραστηριότητα των συγκεκριμένων κυττάρων διαφοροποιείται ανάλογα με το στάδιο του ύπνου.
Κατά τη φάση του ύπνου μη-REM, η οποία αντιστοιχεί στο μεγαλύτερο μέρος του βαθύ και αναζωογονητικού ύπνου, μειώνεται η δραστηριότητα των κυττάρων που παράγουν σωματοστατίνη, με αποτέλεσμα να περιορίζεται η ανασταλτική τους επίδραση. Παράλληλα, τα κύτταρα που συνδέονται με την GHRH γίνονται ελαφρώς πιο ενεργά, δημιουργώντας ευνοϊκές συνθήκες για την αυξημένη έκκριση αυξητικής ορμόνης.
Κατά τη διάρκεια του ύπνου REM, του σταδίου που συνδέεται συνήθως με τα έντονα όνειρα, το μοτίβο μεταβάλλεται και πάλι. Η δραστηριότητα που σχετίζεται και με τους δύο χημικούς αγγελιοφόρους αυξάνεται και, παρά τους φαινομενικά αντίθετους ρόλους τους, ο ακριβής συντονισμός της νευρωνικής δραστηριότητας σε αυτή τη φάση ενισχύει περαιτέρω την έκκριση της αυξητικής ορμόνης.
Με άλλα λόγια, οι ερευνητές διαπίστωσαν ότι ο εγκέφαλος αξιοποιεί διαφορετικές νευρωνικές οδούς σε κάθε στάδιο του ύπνου, προκειμένου να ρυθμίσει την έκκριση μίας και μόνο, αλλά ιδιαίτερα σημαντικής ορμόνης.
Πώς επηρεάζει η αυξητική ορμόνη την αφύπνιση
Ίσως το πιο εντυπωσιακό εύρημα της μελέτης είναι ότι η αυξητική ορμόνη δεν αποτελεί απλώς ένα υποπροϊόν της εγκεφαλικής δραστηριότητας κατά τη διάρκεια του ύπνου. Αντίθετα, επηρεάζει και η ίδια τα νευρωνικά κυκλώματα που ελέγχουν την εγρήγορση.
Η ερευνητική ομάδα ανακάλυψε ότι, καθώς τα επίπεδα της αυξητικής ορμόνης αυξάνονται κατά τη διάρκεια του ύπνου, διεγείρουν τη δραστηριότητα των νευρικών κυττάρων σε μια περιοχή του εγκεφαλικού στελέχους που ονομάζεται υπομέλανας τόπος (locus coeruleus). Η συγκεκριμένη περιοχή διαδραματίζει καθοριστικό ρόλο στην εγρήγορση, την προσοχή, τη συγκέντρωση και την προετοιμασία του εγκεφάλου ώστε να ανταποκρίνεται στα ερεθίσματα του περιβάλλοντος.
Με απλά λόγια, ο ύπνος ενισχύει την έκκριση της αυξητικής ορμόνης και η άνοδος των επιπέδων της στέλνει στη συνέχεια σήματα στον εγκέφαλο ότι πλησιάζει η ώρα της αφύπνισης. Οι επιστήμονες περιγράφουν τη διαδικασία ως έναν μηχανισμό ανατροφοδότησης, ο οποίος συμβάλλει στη διατήρηση της ισορροπίας ανάμεσα στον ύπνο, την ορμονική έκκριση και την εγρήγορση.
Ο Ντάνιελ Σίλβερμαν, συν-συγγραφέας της μελέτης και μεταδιδακτορικός ερευνητής στο Πανεπιστήμιο του Μπέρκλεϊ, αναφέρει ότι τα ευρήματα καταδεικνύουν πως ο ύπνος και η αυξητική ορμόνη αποτελούν μέρη ενός ιδιαίτερα σύνθετου συστήματος ρύθμισης. Ο ανεπαρκής ύπνος μπορεί να μειώσει την έκκριση της ορμόνης, ενώ η αύξηση των επιπέδων της, με τη σειρά της, ωθεί σταδιακά τον εγκέφαλο προς την αφύπνιση. Όπως προσθέτει, η διατήρηση αυτής της ισορροπίας είναι καθοριστικής σημασίας για την ανάπτυξη, την αποκατάσταση των ιστών και την ομαλή λειτουργία του μεταβολισμού.
Οι ερευνητές παρατήρησαν επίσης και κάτι απρόσμενο. Παρότι η αυξημένη δραστηριότητα στον υπομέλανα τόπο συνήθως ενισχύει την εγρήγορση, η υπερβολική διέγερση των νευρικών κυττάρων της συγκεκριμένης περιοχής μπορεί να προκαλέσει το αντίθετο αποτέλεσμα, οδηγώντας σε υπνηλία αντί για αφύπνιση. Το εύρημα αυτό υποδηλώνει ότι η φυσιολογική λειτουργία του εγκεφάλου δεν εξαρτάται απλώς από την ενεργοποίηση ή την καταστολή μιας συγκεκριμένης ομάδας νευρώνων, αλλά από μια λεπτή ισορροπία ανάμεσα σε πολλαπλά σήματα.
Η σύνδεση του κακού ύπνου με την παχυσαρκία, τον διαβήτη και τις εγκεφαλικές διαταραχές
Τα ευρήματα της μελέτης ενδέχεται να ρίξουν νέο φως στη σχέση ανάμεσα στον ανεπαρκή ύπνο και σε ορισμένες μεταβολικές διαταραχές. Η αυξητική ορμόνη συμβάλλει στη ρύθμιση της αξιοποίησης του λίπους και των επιπέδων σακχάρου στο αίμα, ενώ η χρόνια διαταραχή του ύπνου μπορεί να διαταράξει την ισορροπία της έκκρισής της. Επομένως, η έλλειψη ύπνου ενδέχεται να αποτελεί έναν από τους παράγοντες που αυξάνουν τον κίνδυνο εμφάνισης παχυσαρκίας, διαβήτη και καρδιαγγειακών παθήσεων, αν και οι συγκεκριμένες ασθένειες συνδέονται και με πολλές άλλες αιτίες.
Οι επιστήμονες εκτιμούν, επίσης, ότι η σύνδεση ανάμεσα στην αυξητική ορμόνη και στις εγκεφαλικές περιοχές που είναι υπεύθυνες για την εγρήγορση και τη συγκέντρωση μπορεί να έχει ευρύτερες επιπτώσεις, πέρα από τη σωματική υγεία. Η ερευνήτρια επισημαίνει ότι, εκτός από τη συμβολή της στην ανάπτυξη και τη διατήρηση των μυών και των οστών, καθώς και στη ρύθμιση του λιπώδους ιστού, η αυξητική ορμόνη ενδέχεται να επηρεάζει θετικά και τις γνωστικές επιδόσεις, ενισχύοντας το επίπεδο εγρήγορσης μετά το ξύπνημα.
Σύμφωνα με την ερευνητική ομάδα, ο εντοπισμός του συγκεκριμένου νευρωνικού κυκλώματος θα μπορούσε μακροπρόθεσμα να ανοίξει τον δρόμο για νέες θεραπείες διαταραχών του ύπνου που σχετίζονται με μεταβολικές ασθένειες, αλλά και νευρολογικές παθήσεις, όπως η νόσος του Πάρκινσον και η νόσος Αλτσχάιμερ.
Ωστόσο, οι επιστήμονες υπογραμμίζουν ότι τα πειράματα πραγματοποιήθηκαν σε ποντίκια και δεν έχει ακόμη αποσαφηνιστεί εάν ο συγκεκριμένος μηχανισμός λειτουργεί με ακριβώς τον ίδιο τρόπο και στους ανθρώπους. Απαιτούνται περαιτέρω έρευνες προκειμένου να διαπιστωθεί εάν τα νέα δεδομένα μπορούν να αξιοποιηθούν για την ανάπτυξη θεραπευτικών παρεμβάσεων.
Πηγή: Euronews
Κάνε like στη σελίδα μας στο Facebook
Ακολούθησε μας στο Twitter
Κάνε εγγραφή στο κανάλι μας στο Youtube
Γίνε μέλος στο κανάλι μας στο Viber
– Αναφέρεται ως πηγή το ertnews.gr στο σημείο όπου γίνεται η αναφορά.
– Στο τέλος του άρθρου ως Πηγή
– Σε ένα από τα δύο σημεία να υπάρχει ενεργός σύνδεσμος
