Ο ΠΟΥ προειδοποιεί ότι τα νέα περιστατικά καρκίνου μπορεί να φτάσουν τα 35 εκατ. ετησίως έως το 2050, αν δεν ληφθούν άμεσα μέτρα πρόληψης και φροντίδας.
Ο καρκίνος εξακολουθεί να αποτελεί μία από τις μεγαλύτερες προκλήσεις για τη δημόσια υγεία παγκοσμίως, με τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας (ΠΟΥ) να προειδοποιεί ότι, χωρίς άμεση και συντονισμένη δράση, τα νέα περιστατικά της νόσου ενδέχεται να αυξηθούν σχεδόν στο διπλάσιο έως το 2050. Η προειδοποίηση περιλαμβάνεται στη νέα Παγκόσμια Έκθεση για την Κατάσταση του Καρκίνου 2026, η οποία εκπονήθηκε από κοινού με τη Διεθνή Υπηρεσία Έρευνας για τον Καρκίνο (IARC) και καταγράφει τόσο την πρόοδο όσο και τις μεγάλες ανισότητες που εξακολουθούν να χαρακτηρίζουν τη μάχη κατά της νόσου.
Σύμφωνα με την έκθεση, σήμερα καταγράφονται περίπου 20,6 εκατομμύρια νέα περιστατικά καρκίνου κάθε χρόνο, ενώ σχεδόν 10 εκατομμύρια άνθρωποι χάνουν τη ζωή τους εξαιτίας της νόσου σε ετήσια βάση. Με περισσότερους από 26.000 θανάτους καθημερινά, ο καρκίνος παραμένει η δεύτερη συχνότερη αιτία θανάτου παγκοσμίως μετά τα καρδιαγγειακά νοσήματα.
Οι ειδικοί εκτιμούν ότι, εάν δεν ενισχυθούν οι πολιτικές πρόληψης, έγκαιρης διάγνωσης και θεραπείας, τα νέα περιστατικά θα φτάσουν σχεδόν τα 35 εκατομμύρια ετησίως έως το 2050, ασκώντας ακόμη μεγαλύτερη πίεση στα συστήματα υγείας και στις κοινωνίες.
Οι ανισότητες κοστίζουν ζωές
Ένα από τα βασικά συμπεράσματα της έκθεσης είναι ότι η επιβίωση των ασθενών εξακολουθεί να εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από τη χώρα στην οποία ζουν και το επίπεδο εισοδήματός τους.
Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί ο καρκίνος του μαστού. Στις χώρες υψηλού εισοδήματος, το 87% των γυναικών βρίσκεται εν ζωή πέντε χρόνια μετά τη διάγνωση. Αντίθετα, στις χώρες χαμηλού εισοδήματος το αντίστοιχο ποσοστό περιορίζεται περίπου στο 42%, γεγονός που αποτυπώνει τις τεράστιες διαφορές στην πρόσβαση σε υπηρεσίες πρόληψης, έγκαιρης διάγνωσης και σύγχρονης θεραπείας.
Παράλληλα, λιγότερο από ένα στα τρία κράτη έχει εντάξει ολοκληρωμένες υπηρεσίες αντιμετώπισης του καρκίνου στα προγράμματα καθολικής υγειονομικής κάλυψης.
Ο γενικός διευθυντής του ΠΟΥ, Τέντρος Αντανόμ Γκεμπρεγέσους, υπογράμμισε ότι ο καρκίνος αγγίζει σχεδόν κάθε οικογένεια και τόνισε πως η επιβίωση ενός ανθρώπου δεν θα πρέπει να εξαρτάται από τον τόπο γέννησης ή την οικονομική του κατάσταση.
Το οικονομικό και ψυχολογικό βάρος
Η έκθεση αναδεικνύει ότι οι επιπτώσεις του καρκίνου δεν περιορίζονται μόνο στην υγεία.
Για πρώτη φορά, ο ΠΟΥ πραγματοποίησε έρευνα σε ανθρώπους που έχουν βιώσει τη νόσο, διαπιστώνοντας ότι τουλάχιστον 45% των ασθενών αντιμετωπίζει σοβαρές οικονομικές δυσκολίες, ενώ περισσότεροι από τους μισούς αναφέρουν προβλήματα ψυχικής υγείας.
Ιδιαίτερα επιβαρυμένοι εμφανίζονται και οι φροντιστές των ασθενών, οι οποίοι συχνά αναλαμβάνουν απλήρωτη φροντίδα, περιορίζουν την επαγγελματική τους δραστηριότητα και βιώνουν έντονη κοινωνική απομόνωση.
Πού καταγράφονται τα περισσότερα περιστατικά
Η γεωγραφική κατανομή της νόσου παρουσιάζει σημαντικές διαφορές. Η Ασία συγκεντρώνει περισσότερο από το 50% των νέων περιστατικών καρκίνου και πάνω από το 56% των θανάτων, κυρίως λόγω του μεγάλου πληθυσμού της.
Η Ευρώπη, αν και φιλοξενεί μόλις το 9% του παγκόσμιου πληθυσμού, αντιστοιχεί στο 21% των νέων περιστατικών και στο 20% των θανάτων, γεγονός που αποτυπώνει τη δυσανάλογα μεγάλη επιβάρυνση της ηπείρου.
Αντίθετα, πολλές χώρες της Αφρικής και ορισμένες περιοχές της Ασίας εμφανίζουν χαμηλότερη συχνότητα διάγνωσης, αλλά υψηλότερη θνησιμότητα, κυρίως λόγω της περιορισμένης πρόσβασης σε υπηρεσίες υγείας.
Παράγοντες που μπορούν να προληφθούν
Σύμφωνα με τους επιστήμονες, σχεδόν τέσσερα στα δέκα περιστατικά καρκίνου συνδέονται με παράγοντες που μπορούν να προληφθούν.
Μεταξύ αυτών περιλαμβάνονται:
- το κάπνισμα,
- η κατανάλωση αλκοόλ,
- η παχυσαρκία,
- η έλλειψη σωματικής άσκησης,
- η ανθυγιεινή διατροφή,
- η ατμοσφαιρική ρύπανση,
- λοιμώξεις όπως ο ιός των ανθρωπίνων θηλωμάτων (HPV), οι ηπατίτιδες Β και C και το ελικοβακτηρίδιο του πυλωρού.
Η διευθύντρια της IARC, Ελιζαμπέτε Βάιντερπας, επισήμανε ότι, παρότι ορισμένες χώρες έχουν μειώσει τα ποσοστά συγκεκριμένων μορφών καρκίνου μέσω αποτελεσματικών πολιτικών πρόληψης, η συνολική πρόοδος παραμένει πιο αργή από όσο απαιτείται.
Πρόοδος, αλλά όχι για όλους
Η έκθεση αναγνωρίζει σημαντικά θετικά βήματα τα τελευταία χρόνια. Η χρήση καπνού έχει μειωθεί κατά 27% από το 2010, ενώ τα προγράμματα εμβολιασμού και η βελτίωση των συνθηκών υγιεινής έχουν περιορίσει αρκετούς καρκίνους που σχετίζονται με λοιμώξεις.
Επιπλέον, το 82% των χωρών διαθέτει πλέον εθνικό σχέδιο αντιμετώπισης του καρκίνου, έναντι μόλις 50% το 2010, ενώ οι διεθνείς κλινικές μελέτες αυξάνονται με σταθερό ρυθμό.
Ωστόσο, οι εξελίξεις αυτές δεν μεταφράζονται ισότιμα σε πρόσβαση στις θεραπείες. Στις χώρες χαμηλού και μεσαίου εισοδήματος, η διαθεσιμότητα των βασικών αντικαρκινικών φαρμάκων παραμένει εξαιρετικά περιορισμένη σε σχέση με τις πλούσιες χώρες.
Οι επτά προτάσεις του ΠΟΥ
Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας καλεί κυβερνήσεις, επιστημονικούς φορείς, πανεπιστήμια, οργανώσεις πολιτών και ιδιωτικό τομέα να συνεργαστούν για ένα πιο ανθρωποκεντρικό μοντέλο αντιμετώπισης του καρκίνου.
Οι βασικές κατευθύνσεις περιλαμβάνουν την ενσωμάτωση της ογκολογικής φροντίδας στην καθολική υγειονομική κάλυψη, την ενίσχυση της κοινωνικής προστασίας των ασθενών και των οικογενειών τους, καθώς και τη σύνδεση της επιστημονικής έρευνας με τις πραγματικές ανάγκες της δημόσιας υγείας.
Όπως επισημαίνει ο ΠΟΥ, οι αποφάσεις που θα ληφθούν σήμερα θα καθορίσουν το βάρος που θα κληθούν να αντιμετωπίσουν οι επόμενες γενιές απέναντι σε μία από τις πιο σοβαρές ασθένειες του σύγχρονου κόσμου.