Ένας ψυχολόγος αποκαλύπτει γιατί το να είσαι υπερβολικά καλή σε αυτό που κάνεις μπορεί, χωρίς να το καταλάβεις, να σαμποτάρει την οξύτητα του πνεύματός σου.
Όταν αναλογιζόμαστε την εικόνα ενός μυαλού που χάνει τη σπίθα, την παρατηρητικότητα και τη δημιουργική του οξύτητα, σκεφτόμαστε σχεδόν αυτόματα ότι φταίει η αδράνεια. Υποθέτουμε πως αν σταματήσεις να διαβάζεις, αν πάψεις να μαθαίνεις νέα πράγματα και αφήσεις τις ημέρες σου να κυλούν στον «αυτόματο πιλότο», ο εγκέφαλος απλώς θα σκουριάσει από τη μη χρήση. Αυτός είναι και ο λόγος που η κλασική συμβουλή των ειδικών εστιάζει πάντα στην προσπάθεια: λύσε σταυρόλεξα, μάθε μια ξένη γλώσσα, κράτα τις μηχανές του μυαλού σου σε διαρκή κίνηση.
Κι όμως, η πραγματικότητα της ανθρώπινης ψυχολογίας κρύβει μια μεγάλη ανατροπή. Ο πιο συνηθισμένος δρόμος που οδηγεί σε ένα «θαμπό» και λιγότερο ευέλικτο πνεύμα δεν περνάει από την αμέλεια ή την τεμπελιά. Περνάει μέσα από την ίδια σου την επάρκεια και την επιτυχία.
Η παγίδα των «δοκιμασμένων κινήσεων»
Όσο μεγαλώνεις και εξελίσσεσαι, είτε στην επαγγελματική σου πορεία είτε στην προσωπική σου ζωή, χτίζεις σταδιακά μια πολύτιμη, προσωπική συλλογή από τακτικές που γνωρίζεις εκ των προτέρων ότι αποδίδουν. Ανακαλύπτεις το επιχείρημα που πείθει πάντα τους άλλους, την εύκολη λύση που διορθώνει αμέσως μια αναποδιά στη δουλειά, ή τον συγκεκριμένο, δοκιμασμένο τρόπο με τον οποίο διαχειρίζεσαι έναν δύσκολο άνθρωπο.
Αυτό το απόθεμα εμπειρίας είναι αναμφισβήτητα πολύτιμο, αφού σου χαρίζει αυτοπεποίθηση και ταχύτητα. Παράλληλα όμως, μετατρέπεται αθόρυβα στο ίδιο ακριβώς πράγμα που κάνει τη βαθιά, ουσιαστική σκέψη εντελώς περιττή.
Στην ψυχολογία, αυτή η κατάσταση περιγράφεται ως η τάση να λειτουργεί κανείς αποκλειστικά με «δοκιμασμένες κινήσεις». Είναι η στιγμή που επιλέγεις να λύσεις ένα σημερινό πρόβλημα χρησιμοποιώντας τη συνταγή που βρήκες πέρσι, ή όταν εξηγείς μια φρέσκια ιδέα επιστρατεύοντας ακριβώς τις ίδιες διατυπώσεις που είχαν πετύχει στο παρελθόν.
© Unsplash
Γιατί η πτώση περνάει εντελώς απαρατήρητη
Το πιο ύπουλο στοιχείο αυτής της συνήθειας είναι πως, βιώνοντάς την από μέσα, δεν αισθάνεσαι ποτέ ότι το μυαλό σου υπολειτουργεί. Το αντίθετο μάλιστα. Η αίσθηση που έχεις είναι πως γίνεσαι όλο και πιο αποτελεσματική, πιο έμπειρη και πιο ικανή σε αυτό που κάνεις. Αφού οι παλιές σου τακτικές συνεχίζουν να φέρνουν αποτελέσματα, ο εγκέφαλός σου, που από τη φύση του αγαπά την εξοικονόμηση ενέργειας, δεν βλέπει κανέναν απολύτως λόγο να κοπιάσει παραπάνω.
Αυτή η ζεστή άνεση της εμπειρίας είναι όμως και ο χειρότερος εχθρός της δημιουργικότητας. Όταν βασίζεσαι αποκλειστικά σε όσα ήδη γνωρίζεις, η περιέργειά σου για εναλλακτικές διαδρομές ατονεί. Σταδιακά, χάνεις την ευελιξία σου όταν οι συνθήκες γύρω σου αλλάζουν απότομα, ενώ δυσκολεύεσαι να γεννήσεις ιδέες που ξεφεύγουν από τα αναμενόμενα πλαίσια.
Πώς θα «ξυπνήσεις» ξανά τη δημιουργική σου σπίθα
Για να επαναφέρεις την οξύτητα στο πνεύμα σου, δεν χρειάζεται να αλλάξεις ριζικά την καθημερινότητά σου, αλλά τον τρόπο με τον οποίο προσπερνάς τις έτοιμες απαντήσεις σου.
Την επόμενη φορά που θα βρεθείς αντιμέτωπη με ένα γνώριμο ζήτημα, δοκίμασε να προσπεράσεις την πρώτη, αυτόματη σκέψη σου. Αντί να αναρωτηθείς πώς το έλυσες την τελευταία φορά, θέσε στον εαυτό σου το ερώτημα πώς θα το αντιμετώπιζες αν το συναντούσες σήμερα για πρώτη φορά στη ζωή σου.
Παράλληλα, προσπάθησε να επιβάλλεις στον εαυτό σου μικρές ασκήσεις έκφρασης, εξηγώντας τις σκέψεις σου με εντελώς διαφορετικές λέξεις από αυτές που χρησιμοποιείς συνήθως. Ακόμα και μια συζήτηση με έναν άνθρωπο που έχει λιγότερη εμπειρία από εσένα μπορεί να λειτουργήσει ευεργετικά, καθώς η φρέσκια και ανεπηρέαστη ματιά του θα σε αναγκάσει να δεις τα πράγματα από μια οπτική γωνία που είχες προ πολλού ξεχάσει.
Η εμπειρία σου είναι αναμφίβολα ένα από τα μεγαλύτερα όπλα σου, αλλά η διαρκής περιέργεια είναι αυτή που κρατά το μυαλό σου πραγματικά ζωντανό. Μην αφήνεις την ευκολία του «ξέρω πώς γίνεται» να σου στερήσει τη χαρά της ανακάλυψης!