Η μικρή, μεγάλη ιστορία της γυναικείας τσέπης: Πώς φτάσαμε να μην έχουμε τσέπες στα ρούχα μας και να μην ξέρουμε πού να βάλουμε το κινητό μας;
Ας κάνουμε ένα μικρό πείραμα. Φόρεσε το αγαπημένο σου φόρεμα, πάρε το κινητό, τα κλειδιά και το πορτοφόλι σου και προσπάθησε να βγεις από το σπίτι χωρίς τσάντα. Αν φοράς ανδρικό παντελόνι, πιθανότατα δεν θα δυσκολευτείς ιδιαίτερα. Αν, όμως, φοράς ένα από τα περισσότερα γυναικεία φορέματα ή παντελόνια της αγοράς, μάλλον μόλις ανακάλυψες ένα μικρό καθημερινό παράδοξο: έχουμε όλα όσα χρειαζόμαστε μαζί μας, αλλά δεν έχουμε πού να τα βάλουμε. Γιατί; Επειδή δεν έχουμε τσέπες.
Κι όμως, η τσέπη δεν ήταν πάντα ένα τόσο δυσεύρετο χαρακτηριστικό στη γυναικεία γκαρνταρόμπα. Αντίθετα, υπήρξε εποχή που οι γυναίκες είχαν στη διάθεσή τους τσέπες τόσο μεγάλες, ώστε μπορούσαν να χωρέσουν από μήλα και γάντια μέχρι κλειδιά, σημειωματάρια και μικρούς προσωπικούς θησαυρούς. Πώς, λοιπόν, φτάσαμε από τις ευρύχωρες τσέπες στις διακοσμητικές ραφές που προσποιούνται ότι είναι τσέπες; Η ιστορία είναι πολύ πιο ενδιαφέρουσα απ’ όσο φαντάζεσαι.
Πριν από τις τσάντες, υπήρχαν οι τσέπες
Πολύ πριν εμφανιστούν οι σύγχρονες τσάντες, οι άνθρωποι χρησιμοποιούσαν μικρά πουγκιά και θήκες για να μεταφέρουν τα προσωπικά τους αντικείμενα. Μάλιστα, ένα από τα αρχαιότερα γνωστά παραδείγματα προέρχεται από τον Ötzi, τον άνθρωπο των πάγων, που έζησε περίπου το 3.300 π.Χ. και βρέθηκε διατηρημένος στις Άλπεις, έχοντας μαζί του ένα μικρό πουγκί με εργαλεία.
Η λέξη «τσέπη» έχει επίσης ενδιαφέρουσα διαδρομή, καθώς προέρχεται από την τουρκική λέξη «cep», η οποία περιγράφει ακριβώς αυτό που γνωρίζουμε σήμερα ως τσέπη: μια μικρή θήκη για τη φύλαξη προσωπικών αντικειμένων. Στην αρχαία ελληνική γλώσσα, ωστόσο, υπήρχε ήδη αντίστοιχος όρος: το «θυλάκιον», υποκοριστικό της λέξης «θύλακος», που σήμαινε μικρό σάκο ή θήκη, όπου μπορούσε κανείς να φυλάσσει και να μεταφέρει τα αντικείμενά του.
Για αιώνες, οι τσέπες δεν ήταν απαραίτητα ραμμένες πάνω στα ρούχα. Ήταν ξεχωριστές θήκες, τις οποίες μπορούσε κανείς να δέσει γύρω από τη μέση του. Και κάπου εδώ αρχίζει το ενδιαφέρον κομμάτι της ιστορίας.
Ζευγάρι καπιτονέ μεταξωτών τσεπών, 1740. Λινή τσέπη, κεντημένη με μετάξι, 1700–1725. Μουσείο Victoria and Albert, Λονδίνο
17ος και 18ος αιώνας: Οι γυναίκες είχαν τσέπες και μάλιστα μεγάλες
Στον 17ο αιώνα, οι γυναίκες δεν περίμεναν από τους σχεδιαστές να τους προσφέρουν λίγο χώρο για τα απαραίτητα. Είχαν τις δικές τους, ανεξάρτητες τσέπες, τις λεγόμενες tie-on pockets. Ήταν υφασμάτινες θήκες που δένονταν γύρω από τη μέση και φοριούνταν κάτω από τις φούστες. Η πρόσβαση σε αυτές γινόταν μέσα από μικρά ανοίγματα στο εξωτερικό ρούχο. Με άλλα λόγια, οι γυναίκες είχαν ένα είδος κρυφής, ενσωματωμένης τσάντας, πολύ πριν αυτή γίνει μόδα.
Και δεν μιλάμε για τις μικροσκοπικές τσέπες που χωρούν μετά βίας ένα κέρμα. Αυτές οι θήκες μπορούσαν να φτάσουν περίπου τα 40 εκατοστά σε μήκος και τα 30 σε πλάτος! Χωρούσαν χρήματα, μεγάλα κλειδιά, μαντίλια, γάντια, εργαλεία ραπτικής, ακόμη και φαγητό. Μια γυναίκα μπορούσε να έχει μαζί της όλα όσα χρειαζόταν, χωρίς να κρατά τίποτα στα χέρια της.
Και επίσης πολλές από αυτές τις τσέπες ήταν χειροποίητες, κεντημένες και διακοσμημένες με προσωπικά μοτίβα. Φτιάχνονταν για προσωπική χρήση ή προσφέρονταν ως δώρα σε φίλες. Δεν ήταν απλώς πρακτικά αντικείμενα, αλλά μικρά κομμάτια προσωπικής έκφρασης.
Φόρεμα της εποχής του Αμερικανικού Εμφυλίου Πολέμου. Ιστορική Εταιρεία του Μέριλαντ (Maryland Historical Society)
Όταν η μόδα αποφάσισε ότι οι τσέπες χαλούν τη σιλουέτα
Καθώς πλησιάζουμε στον 18ο αιώνα, τα γυναικεία φορέματα αρχίζουν να αλλάζουν. Οι γραμμές γίνονται πιο εφαρμοστές, η μέση ανεβαίνει και οι όγκοι του ενδύματος μεταβάλλονται. Οι μεγάλες τσέπες, που μέχρι τότε κρύβονταν κάτω από τις φούστες, αρχίζουν να δημιουργούν ανεπιθύμητους όγκους και να αλλοιώνουν τη σιλουέτα του φορέματος. Και κάπως έτσι, η πρακτικότητα αρχίζει να υποχωρεί μπροστά στην αισθητική.
Το reticule υπήρξε η πρώτη πραγματική μορφή γυναικείας τσάντας χειρός, 1806, Μουσείο Victoria and Albert
Στη θέση των μεγάλων τσεπών εμφανίζονται τα reticules: μικρά διακοσμητικά τσαντάκια που κρατούσαν οι γυναίκες στο χέρι και θεωρούνται πρόδρομοι της σύγχρονης γυναικείας τσάντας. Το πρόβλημα; Χωρούσαν ελάχιστα πράγματα σε σύγκριση με τις παλιές τσέπες. Η γυναίκα που μέχρι πρότινος μπορούσε να κουβαλά μαζί της σχεδόν ολόκληρο το νοικοκυριό της, τώρα έπρεπε να αρκεστεί σε ένα μαντίλι και λίγα νομίσματα. Μια μικρή, αλλά καθόλου ασήμαντη αλλαγή στην καθημερινότητά της.
19ος αιώνας: Οι τσέπες επιστρέφουν, αλλά όχι ακριβώς όπως πριν
Τον 19ο αιώνα, οι φούστες αποκτούν ξανά όγκο και οι γυναίκες αρχίζουν να βρίσκουν τρόπους να επαναφέρουν τις πρακτικές τσέπες στην καθημερινότητά τους. Οι μοδίστρες και οι γυναίκες που έραβαν μόνες τους τα ρούχα τους προσθέτουν κρυφές τσέπες στις ραφές των φουστών. Υπάρχουν μάλιστα και οδηγοί ραπτικής της εποχής που περιλαμβάνουν οδηγίες για την κατασκευή τους. Οι τσέπες επιστρέφουν, αλλά παραμένουν κρυμμένες, σχεδόν σαν ένα μικρό μυστικό ανάμεσα στις γυναίκες.
Φόρεμα από μάλλινο ύφασμα με σχέδιο «πιε ντε πουλ» (houndstooth), σχεδιασμένο από τον οίκο Molyneux, περίπου το 1948, Γαλλία
Αρχές 20ού αιώνα: Η τσέπη γίνεται σύμβολο ανεξαρτησίας
Με την είσοδο των γυναικών στην εργασία, τις κοινωνικές διεκδικήσεις και το γυναικείο κίνημα, τα ρούχα αρχίζουν να αποκτούν πιο πρακτικό χαρακτήρα. Η τσέπη αποκτά πλέον και έναν συμβολισμό: δεν είναι μόνο ένας χώρος για να φυλάξεις τα προσωπικά σου αντικείμενα, αλλά και ένα μικρό κομμάτι αυτονομίας.
Γύρω στο 1910, το λεγόμενο suffragette suit γίνεται ιδιαίτερα δημοφιλές. Πρόκειται για ένα πρακτικό γυναικείο κοστούμι που μπορούσε να διαθέτει έξι έως οκτώ τσέπες, εύκολα προσβάσιμες και συχνά εμφανείς.
Κατά τη διάρκεια των δύο Παγκοσμίων Πολέμων, οι γυναίκες αναλαμβάνουν εργασίες που μέχρι τότε θεωρούνταν ανδρικές. Τα ρούχα τους προσαρμόζονται στις νέες ανάγκες: γίνονται πιο λειτουργικά, πιο άνετα και, επιτέλους, αποκτούν μεγαλύτερες τσέπες. Η πρακτικότητα πια δεν είναι πλέον πολυτέλεια. Είναι ανάγκη. Όμως, αυτή η αλλαγή δεν κράτησε για πάντα.
Το 1947, ο Christian Dior παρουσιάζει το περίφημο New Look, με τονισμένη μέση και φούστα με πλούσιες πιέτες. Οι τσέπες αρχίζουν και πάλι να μικραίνουν ή να εξαφανίζονται.
Μεταπολεμικά χρόνια: Η επιστροφή στη διακόσμηση
Μετά το τέλος του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου, η μόδα στρέφεται ξανά προς πιο θηλυκές, εφαρμοστές σιλουέτες. Οι γυναίκες ενθαρρύνονται να επιστρέψουν σε πιο παραδοσιακούς ρόλους και τα ρούχα τους προσαρμόζονται ανάλογα.
Το 1947, ο Christian Dior παρουσιάζει το περίφημο New Look, με τονισμένη μέση και φούστα με πλούσιες πιέτες. Η νέα αισθητική επηρεάζει βαθιά τη γυναικεία μόδα. Οι τσέπες αρχίζουν και πάλι να μικραίνουν ή να εξαφανίζονται, καθώς θεωρείται ότι χαλούν τη γραμμή του ρούχου.
Την ίδια στιγμή, η γυναικεία τσάντα αποκτά όλο και μεγαλύτερη θέση στη μόδα και στην καθημερινότητα. Η ανάγκη να μεταφέρουν οι γυναίκες τα προσωπικά τους αντικείμενα καλύπτεται πλέον από ένα ξεχωριστό αξεσουάρ και όχι από το ίδιο τους το ένδυμα. Και κάπως έτσι, η τσάντα γίνεται σχεδόν αυτονόητη προϋπόθεση για να ντυθεί μια γυναίκα.
Δεν υπάρχει βέβαια μία και μοναδική εξήγηση για την εξαφάνιση των γυναικείων τσεπών. Η εξέλιξη της μόδας, οι αλλαγές στις σιλουέτες, οι εμπορικές επιλογές των εταιρειών και τα στερεότυπα γύρω από το τι «χρειάζεται» να κουβαλά μια γυναίκα έχουν παίξει όλα τον ρόλο τους. Και κάπως έτσι φτάσαμε στο σήμερα: να αγοράζουμε ένα υπέροχο φόρεμα, να κοιτάζουμε τις τσέπες του με ενθουσιασμό και να ανακαλύπτουμε ότι μετά βίας χωράει ένα κραγιόν.
Σήμερα: Μήπως ήρθε η ώρα για pocket equality;
Σήμερα, το ζήτημα των γυναικείων τσεπών συζητιέται όλο και περισσότερο. Οι γυναίκες ζητούν ρούχα που να ανταποκρίνονται στην πραγματική τους καθημερινότητα. Ρούχα που να είναι όμορφα, αλλά και λειτουργικά. Που να επιτρέπουν να περπατάς, να ταξιδεύεις, να δουλεύεις, να παίζεις με τα παιδιά, να βγαίνεις για καφέ, χωρίς να χρειάζεται να κρατάς συνεχώς μια τσάντα στον ώμο.
Και φυσικά, υπάρχει και το κινητό. Γιατί όσο κι αν οι γυναίκες του 18ου αιώνα δεν ανησυχοήσαν για το πού θα βάλουν το smartphone τους, σήμερα αυτό είναι μια πραγματική σχεδιαστική πρόκληση. Ευτυχώς, αρκετά brands αρχίζουν να αντιμετωπίζουν τις τσέπες ως βασικό στοιχείο του σχεδιασμού και όχι ως μια προαιρετική λεπτομέρεια. Ιδιαίτερα στον χώρο της βιώσιμης μόδας, η λειτουργικότητα αποκτά μεγαλύτερη σημασία.
Άλλωστε, ένα ρούχο που μας εξυπηρετεί στην καθημερινότητά μας είναι πιθανότερο να το αγαπήσουμε, να το φορέσουμε ξανά και ξανά και να το κρατήσουμε για χρόνια. Η βιωσιμότητα δεν αφορά μόνο τα υλικά από τα οποία φτιάχνεται ένα ρούχο, αλλά και το πόσο πολύτιμο γίνεται στη ζωή μας.