Για πολλούς, το ηλεκτρονικό τσιγάρο ξεκινά ως μια δοκιμή από περιέργεια ή ως μια συνήθεια που βλέπουν να υιοθετούν οι φίλοι τους. Κάπως έτσι, όμως, κάτι που αρχικά μοιάζει ακίνδυνο μπορεί να γίνει μέρος της καθημερινότητας, μέχρι να φτάσεις στο σημείο να μην μπορείς να το αποχωριστείς. Και το πιο ενδιαφέρον είναι ότι αυτό δεν αφορά μόνο όσους προσπαθούν να κόψουν το συμβατικό τσιγάρο. Όλο και περισσότεροι άνθρωποι που δεν έχουν καπνίσει ποτέ συστηματικά στρέφονται στο άτμισμα, χωρίς να συνειδητοποιούν πάντα πόσο εύκολα μπορεί να εξελιχθεί σε εξάρτηση.
Η ιστορία της 21χρονης Γκρέισι Μουνγκούλου είναι χαρακτηριστική. Όταν τα ηλεκτρονικά τσιγάρα άρχισαν να γίνονται δημοφιλή στο σχολείο της, εκείνη δεν μπορούσε να καταλάβει γιατί οι συμμαθητές της τα χρησιμοποιούσαν. Τα θεωρούσε εξίσου απωθητικά με τα συμβατικά τσιγάρα και δεν δίσταζε να το λέει. Ωστόσο, όσο περισσότερο τα έβλεπε γύρω της, τόσο περισσότερο μπήκε στον πειρασμό να τα δοκιμάσει. Στα 16 της άρχισε να ατμίζει και, όπως λέει σήμερα, σταδιακά το συνήθισε τόσο πολύ, ώστε κατέληξε να το κάνει συνέχεια. Πλέον χρησιμοποιεί καθημερινά ένα επαναγεμιζόμενο ηλεκτρονικό τσιγάρο, ακόμη και όταν χαλαρώνει στο κρεβάτι της ή χαζεύει στο Instagram.
Η Γκρέισι δεν είναι η μόνη. Σύμφωνα με στοιχεία της Εθνικής Στατιστικής Υπηρεσίας του Ηνωμένου Βασιλείου, περισσότεροι από ένα εκατομμύριο άνθρωποι στη χώρα δηλώνουν ότι δεν έχουν καπνίσει ποτέ, αλλά πλέον χρησιμοποιούν ηλεκτρονικό τσιγάρο. Ο αριθμός αυτός αυξάνεται χρόνο με τον χρόνο.
Γιατί, όμως, να ξεκινήσεις μια συνήθεια που μπορεί να εξελιχθεί σε εξάρτηση, ενώ δεν είχες καπνίσει ποτέ; Για τη Γκρέισι, το άτμισμα λειτουργεί και ως τρόπος διαχείρισης του κοινωνικού άγχους. Όπως εξηγεί, τη βοηθά να αισθάνεται πιο άνετα, καθώς έχει κάτι να κρατά στα χέρια της και κάτι στο στόμα της. Αυτή η επαναλαμβανόμενη κίνηση είναι σημαντικό κομμάτι της συνήθειας. Το ηλεκτρονικό τσιγάρο δεν συνδέεται μόνο με την εισπνοή νικοτίνης, αλλά και με συγκεκριμένες στιγμές της ημέρας, όπως όταν χαλαρώνεις, όταν βαριέσαι, όταν αγχώνεσαι ή όταν σκρολάρεις στο κινητό σου.
Shutterstock
Η γενική γιατρός δρ Έλεν Γουόλ παρατηρεί συχνά αυτή την πλευρά της εξάρτησης στους ασθενείς της. Όπως εξηγεί, το άτμισμα μπορεί να λειτουργεί ως ένας τρόπος ψυχολογικής διαχείρισης των συναισθημάτων, δημιουργώντας την ανάγκη να έχεις πάντα κάτι στη διάθεσή σου.
Η νικοτίνη, από την άλλη, είναι μια εξαιρετικά εθιστική ουσία. Όταν η επίδρασή της μειώνεται, μπορεί να εμφανιστούν συμπτώματα στέρησης, όπως άγχος και ευερεθιστότητα, ενισχύοντας την επιθυμία για ακόμη μία χρήση.
Είναι τελικά λιγότερο επιβλαβές το άτμισμα;
Τα ηλεκτρονικά τσιγάρα παρουσιάστηκαν αρχικά ως ένα μέσο που θα βοηθούσε τους καπνιστές να εγκαταλείψουν το συμβατικό τσιγάρο. Σύμφωνα με το Εθνικό Σύστημα Υγείας του Ηνωμένου Βασιλείου (NHS), το άτμισμα θεωρείται λιγότερο επιβλαβές από το κάπνισμα, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι είναι ακίνδυνο. Οι μακροπρόθεσμες επιπτώσεις του δεν είναι ακόμη πλήρως γνωστές.
Η καθηγήτρια Σάρα Τζάκσον, από το University College London, επισημαίνει ότι ορισμένοι άνθρωποι που σήμερα ατμίζουν ενδέχεται να είχαν στραφεί στο συμβατικό τσιγάρο αν δεν είχαν δοκιμάσει ποτέ ηλεκτρονικό. Για αυτούς, το άτμισμα μπορεί να λειτουργεί ως εναλλακτική σε μια πιο επιβλαβή συνήθεια. Υπάρχουν, ωστόσο, και άνθρωποι που εκτίθενται σε κινδύνους τους οποίους διαφορετικά δεν θα αντιμετώπιζαν.
Στη συζήτηση μπαίνει και ο τρόπος με τον οποίο προωθούνται τα ηλεκτρονικά τσιγάρα. Τα έντονα χρώματα, οι γλυκές γεύσεις και η μεγάλη ποικιλία προϊόντων ενδέχεται να τα κάνουν πιο ελκυστικά, ιδιαίτερα στους νεότερους. Η Χέιζελ Τσίζμαν, από την οργάνωση Action on Smoking and Health, εκτιμά ότι η διαφήμιση και η προβολή τους μπορεί να έχουν οδηγήσει ορισμένους ανθρώπους στο άτμισμα, παρόλο που δεν θα το είχαν επιλέξει υπό άλλες συνθήκες.
Shutterstock
Η 21χρονη Γκρέισι Μουνγκούλου πιστεύει ότι τα ηλεκτρονικά τσιγάρα θα έπρεπε να πωλούνται σε απλές, τυποποιημένες συσκευασίες, όπως τα συμβατικά τσιγάρα. Κατά τη γνώμη της, οι ελκυστικές συσκευασίες και οι διαφορετικές γεύσεις κάνουν το προϊόν να μοιάζει πιο δελεαστικό.
Η ίδια έχει σκεφτεί να διακόψει το άτμισμα, τόσο επειδή αναγνωρίζει ότι έχει γίνει προβληματική συνήθεια όσο και για να εξοικονομήσει τα χρήματα που ξοδεύει κάθε εβδομάδα. Η διακοπή, ωστόσο, δεν είναι πάντα εύκολη. Το NHS προτείνει σε όσους θέλουν να διακόψουν το άτμισμα να μειώνουν σταδιακά την περιεκτικότητα του ηλεκτρονικού τσιγάρου σε νικοτίνη, να αυξάνουν τα χρονικά διαστήματα μεταξύ των χρήσεων ή να εξετάζουν κατάλληλα προϊόντα υποκατάστασης νικοτίνης με τη συμβουλή επαγγελματία υγείας.
Αυτό που πρέπει να έχουμε στο μυαλό μας είναι ότι το ηλεκτρονικό τσιγάρο σχεδιάστηκε ως εναλλακτική για τους καπνιστές που θέλουν να διακόψουν το συμβατικό τσιγάρο, όχι ως μια νέα συνήθεια για ανθρώπους που δεν έχουν καπνίσει ποτέ. Και όσο το άτμισμα γίνεται μέρος της καθημερινότητας όλο και περισσότερων νέων, τόσο πιο σημαντικό είναι να κατανοήσουμε τι κρύβεται πίσω από την έλξη του και πόσο εύκολα μια περιστασιακή δοκιμή μπορεί να μετατραπεί σε εξάρτηση.