Μία διαφήμιση αναφορικά με τη συναίνεση κατάφερε να χωρίσει την Ιρλανδία στα δύο. Στο σποτ, ένα έφηβο κορίτσι αρνείται να αγκαλιάσει τον παππού και τη γιαγιά της.
Στο επίκεντρο της δημόσιας αντιπαράθεσης βρέθηκε διαφημιστική καμπάνια στην Ιρλανδία που έθιξε το θέμα της συναίνεσης και των προσωπικών ορίων. Στο διαφημιστικό σποτ, βλέπουμε δύο παιδιά να υποδέχονται στο σπίτι τον παππού και τη γιαγιά τους. Ο εγγονός τους αγκαλιάζει με θέρμη. Η εγγονή, από την άλλη, στέκεται ένα βήμα πίσω και όταν πλησιάζουν προς το μέρος της, δείχνει με την έκφραση του προσώπου της την αποστροφή της. Τότε, ακούγεται ο εκφωνητής να λέει: «Δεν θέλουν όλοι μια αγκαλιά. Ακόμη και από τους ανθρώπους που τους αγαπούν. Αμήχανο; Ίσως. Σημαντικό; Απολύτως».
Και μετά απ’ αυτή την ατάκα, το χάος. Οι αντιδράσεις έντονες και συγκεκριμένες. Στη μία όχθη οι υπερασπιστές της, σύμφωνα με τους οποίους δεν πρέπει να επιβάλλεται η σωματική επαφή ως απόδειξη αγάπης ή καλής συμπεριφοράς. Το ότι είναι ανήλικα δεν σημαίνει ότι δεν έχουν άποψη. Στην άλλη οι επικριτές της, οι οποίοι καταδίκασαν αυτή τη συμπεριφορά, αναφέροντας ότι δεν πρέπει να διαφημίζονται τέτοια πρότυπα. Δεδομένου ότι η πρωτοβουλία της διαφήμισης ανήκει στο Κέντρο Αντιμετώπισης Βιασμών του Δουβλίνου (DRCC), μια τρίτη – μικρότερη – κατηγορία ισχυρίστηκε πως «απλώς πέταξαν τα λεφτά τους».
Κι ενώ η κυβέρνηση αποστασιοποιήθηκε από το διαφημιστικό σποτ, με τον υπουργό Δικαιοσύνης Τζιμ Ο’Κάλαχαν να τοποθετείται δημόσια, ξεκαθαρίζοντας «δεν εκφράζει τις απόψεις της κυβέρνησης». Ο ίδιος χαρακτήρισε το σποτ «ακατάλληλο και εξευτελιστικό για τους παππούδες και τις γιαγιάδες». Σύμφωνα με τις πληροφορίες, το βίντεο αποσύρθηκε έπειτα από επικοινωνία των υπηρεσιών του υπουργού με το DRCC, ενώ το υπουργείο διευκρίνισε ότι το πρόγραμμα υποστηριζόταν από δημόσιους φορείς, αλλά δεν αποτελούσε επίσημη κυβερνητική διαφημιστική καμπάνια.
Φωτογραφίες / Pexels
Γιατί η συναίνεση και τα προσωπικά όρια των παιδιών έχουν (μέγιστη) σημασία
Ας ξεκινήσουμε από κάτι που δεν χρειάζεται αμφισβήτηση: οι παππούδες και οι γιαγιάδες αποτελούν αναντικατάστατα πρόσωπα στη ζωή ενός παιδιού. Οι σχέσεις που δημιουργούνται ανάμεσά τους είναι – τις περισσότερες φορές – βαθιές, τρυφερές, γεμάτες αναμνήσεις. Μια αγκαλιά μπορεί να είναι ένας τρόπος να εκφράσεις την αγάπη σου, να νιώσεις ασφάλεια, να πεις όσα δεν χωρούν σε λέξεις. Όμως η αξία αυτής της σχέσης δεν σημαίνει ότι όλες οι οικογένειες είναι ίδιες ούτε ότι κάθε παιδί βιώνει την οικειότητα με τον ίδιο τρόπο.
Δεν μεγαλώνουν όλα τα παιδιά στο ίδιο περιβάλλον. Δεν έχουν όλες οι οικογένειες την ίδια δυναμική και δεν βιώνουν όλοι οι άνθρωποι τη σωματική επαφή ως κάτι αυτονόητα ευχάριστο. Ακόμη και σε ένα περιβάλλον γεμάτο αγάπη, ένα παιδί μπορεί απλώς να μη θέλει εκείνη τη στιγμή μια αγκαλιά. Μπορεί να ντρέπεται, να αισθάνεται άβολα ή να μην επιθυμεί να το αγγίξουν. Δεν χρειάζεται να αποδείξει ότι έχει έναν «σημαντικό» λόγο για να γίνει σεβαστή η επιθυμία του.
Η αγάπη δεν αποδεικνύεται με μια υποχρεωτική αγκαλιά
Για να καταστεί σαφές, η αγάπη δεν ακυρώνεται όταν κάποιος λέει «όχι» στη σωματική επαφή. Ούτε μια αγκαλιά γίνεται λιγότερο τρυφερή, επειδή προσφέρεται αφού πρώτα γίνει αποδεκτή. Αντίθετα, η οικειότητα αποκτά πραγματική αξία όταν δεν επιβάλλεται, αλλά είναι κάτι που επιθυμούν και οι δύο πλευρές. Και αυτό ισχύει καθολικά – για ενήλικες και παιδιά.
Το να μάθει ένα παιδί να χαιρετά ευγενικά, να εκφράζει την αγάπη του και να σέβεται τους ανθρώπους γύρω του είναι πολύ σημαντικό. Η ευγένεια, όμως, δεν ταυτίζεται με την υποχρέωση να προσφέρει το σώμα του για να μη στενοχωρήσει κάποιον άλλον. Μπορεί να πει «δεν θέλω αγκαλιά» και να επιλέξει έναν διαφορετικό τρόπο να δείξει την αγάπη του: ένα χαμόγελο, έναν χαιρετισμό, μια κουβέντα ή απλώς την παρουσία του. Το ίδιο ισχύει και για τους ενήλικες. Σε ό,τι αφορά το σώμα μας και τη σωματική οικειότητα, το «πρέπει» δεν μπορεί να προηγείται της προσωπικής επιθυμίας μας.
Φωτογραφία / Pexels
Τι μήνυμα περνάμε στα παιδιά για τη συναίνεση;
Αυτό, άλλωστε, επιχειρούσε να αναδείξει η διαφήμιση του Κέντρου Αντιμετώπισης Βιασμών του Δουβλίνου (DRCC): ότι τα προσωπικά όρια χρειάζεται να γίνονται σεβαστά από μικρή ηλικία, ακόμη και μέσα στις σχέσεις που θεωρούμε πιο οικείες. Η καμπάνια προκάλεσε έντονες αντιδράσεις και το βίντεο αποσύρθηκε, ώστε να επανεξεταστεί. Το γεγονός ότι το συγκεκριμένο μήνυμα παρουσιάστηκε μέσα από τη σχέση εγγονιών και παππούδων μπορεί να συζητηθεί ως επιλογή επικοινωνίας. Δεν σημαίνει, όμως, ότι η υπενθύμιση της συναίνεσης συνιστά επίθεση στους παππούδες και τις γιαγιάδες.
Είναι θεμιτό να αξιολογείται η αποτελεσματικότητα μιας καμπάνιας, ο τρόπος με τον οποίο μεταφέρει το μήνυμά της και το κατά πόσο καταφέρνει να ανοίξει έναν ουσιαστικό διάλογο. Όμως, όταν η δημόσια συζήτηση καταλήγει να επικεντρώνεται στο αν μια αγκαλιά προς έναν παππού ή μια γιαγιά μπορεί να απορριφθεί, υπάρχει ο κίνδυνος να χαθεί το αρχικό ερώτημα: μαθαίνουμε στα παιδιά να ακούν τα όριά τους και να σέβονται τα όρια των άλλων; Η απόσυρση ενός βίντεο μπορεί να σταματήσει τη διαμάχη γύρω από μια συγκεκριμένη καμπάνια. Δεν απαντά, από μόνη της, στο ερώτημα που αυτή έφερε στην επιφάνεια.
Μια αγκαλιά έχει αξία όταν είναι έκφραση επιθυμίας, όχι όταν γίνεται υποχρέωση. Και το πρώτο μάθημα συναίνεσης δεν χρειάζεται να ξεκινήσει σε μια δύσκολη ή ακραία στιγμή. Μπορεί να ξεκινήσει από κάτι τόσο καθημερινό όσο ένα παιδί που δεν θέλει να αγκαλιάσει κάποιον – και από τους ενήλικες που επιλέγουν να σεβαστούν την απόφασή του