Υπάρχουν στιγμές στην ιστορία, ειδικά όταν θυσιάζονται ζωές, που τις συνοδεύει ένα «αν», αν η εξέλιξη είχε συμβεί λίγα μέτρα πιο πέρα, κάποια διαφορετική ώρα, αν χρειάζονταν να γίνει, αν μπορούσε να γίνει διαφορετικά, κλπ
Μία από αυτές συνέβη στην Κοζάνη στις 27 Οκτωβρίου 1944, στον λόφο του Προφήτη Ηλία (Αη-Λια). Εκεί έπεσαν Άγγλοι και Νεοζηλανδοί αλεξιπτωτιστές, οι οποίοι βρήκαν τραγικό θάνατο, αφού εντοπίστηκαν από τους Γερμανούς.
Και εδώ αρχίζουν τα «αν» που λέγαμε. Το σημείο που είχε επιλεχθεί για να πέσουν οι αλεξιπτωτιστές του 4ου Τάγματος (της 2ης Ταξιαρχίας Αλεξιπτωτιστών) ήταν τα υψώματα του Σκαφιδιού.
«Αν» αυτό είχε συμβεί, ίσως να μην είχαν εντοπιστεί.
Σύμφωνα με το σχέδιο σχεδίαζαν την αποκοπής της τελευταίας γερμανικής φάλαγγας, των υποχωρούντων. Δεν πρέπει να ξεχνάμε ότι η υποχώρηση δεν σήμαινε το τέλος του πολέμου, καθώς οι Γερμανοί έκαναν σύμπτυξη δυνάμεων για να συνεχίσουν, συνεπώς οι φθορές που θα πάθαιναν κατά τις υποχωρήσεις τους από διάφορες χώρες, θα έπλητταν το συνολικό αξιόμαχο των δυνάμεών τους. Άλλωστε ο πόλεμος τελείωσε και τυπικά, μήνες μετά, τον Μάιο του 1945.
Η θυσία των Βowser, Μan, Οatt, Phllips, Bowrer, Cresswell και Teede, προκάλεσε μεγάλη αίσθηση στους κατοίκους της περιοχής και μάλιστα στο χρονικό σημείο που αυτή έγινε, ενώ την επόμενη ημέρα έχασε τη ζωή του ο Ταγματάρχης Dennis της Διασυμμαχικής Αποστολής των Κομάντος, καταδιώκοντας τον Γερμανικό Στρατό που υποχωρούσε.
Οι Γερμανοί πιστεύοντας ότι βρίσκονταν λίγο πριν από μεγάλης κλίμακας επίθεση, εγκατέλειψαν το πολυβολείο στον Άη Λιά και επίσπευσαν την αποχώρησή τους – υποχώρηση από την Κοζάνη, με αποτέλεσμα την επόμενη ημέρα, στις 28 Οκτωβρίου να φύγουν και να απελευθερωθεί η πόλη.
Στο ναό του Άη Λιά μεταπολεμικά τοποθετήθηκε αναμνηστική πλάκα για τη θυσία των αλεξιπτωτιστών.
Πολλές είναι οι στιγμές που στο τέλος της παρουσίας των Γερμανών χάθηκαν ζωές αφήνοντας την πικρή γεύση ότι αυτό συνέβη λίγο πριν την αποτίναξη του ζυγού, να θυμίσουμε ότι στις 8 Σεπτεμβρίου 1944 σχεδόν ένα μήνα πριν απελευθερωθεί η Αθήνα στον Διομήδειο Κήπο στο Χαϊδάρι, εκτελούνται 59 Έλληνες για δραστηριότητες, κατασκοπείας και σαμποτάζ σε βάρος των Γερμανών.
Μεταξύ τους η Λέλα Καραγιάννη, η “Μπουμπουλίνα της Κατοχής”, αλλά και ο δημοσιογράφος και μέλος του ΕΔΕΣ, Μανώλης Λίτινας, που είχε πολεμήσει και στον ελληνοϊταλικό πόλεμο.
Ομοίως και θυσίες που «σκεπάζονται» από μεγαλύτερα γεγονότα που χρονικά βρίσκονται κοντά τους, όπως το Μπλόκο και οι εκτελέσεις των Παλαιών Σφαγείων (28/8/1944) που ανήκουν στο Δήμο Αθηναίων, όπου κυριαρχούν οι σχετικά κοντινές εκδηλώσεις για την απελευθέρωση της Αθήνας που εκείνη την περίοδο βρίσκονται σε στάδιο προετοιμασίας.
Πρόσθετο στοιχείο είναι ότι ενώ στην υποχώρηση των Γερμανών είχαν σημειωθεί μάχες ειδικά όταν αυτοί είχαν επιχειρήσει να ανατινάξουν υποδομές (πχ η Μάχη της Ηλεκτρικής στο Κερατσίνι, όπου υπήρχαν πεσόντες και από την ελληνική πλευρά) στην Κοζάνη δεν είχε υπάρξει τέτοια εξέλιξη.
Γυρνάμε λοιπόν στο γεγονός, όπου οι «αδικίες» της ιστορίας βρίσκονται στο γεγονός ότι λόγω του εορτασμού της εθνικής επετείου της 28ης Οκτωβρίου, η κορύφωση και το περιεχόμενο των εκδηλώσεων «σκεπάζουν» την σχεδόν συμπίπτουσα ημερολογιακά, θλιβερή επέτειο της θυσίας των αλεξιπτωτιστών και δεν έχει αναδειχθεί όσο της αξίζει.
Οι αναφορές της όμως στην τοπική ιστορία, η αναθηματική πλάκα, οι επιμνημόσυνες δεήσεις και κάθε αναφορά σε αυτό το γεγονός, παίζουν το ρόλο τους για τη διάσωση της ιστορικής μνήμης μέχρι τις μέρες μας.
Έρευνα: Νάσος Μπράτσος
Κάνε like στη σελίδα μας στο Facebook
Ακολούθησε μας στο Twitter
Κάνε εγγραφή στο κανάλι μας στο Youtube
Γίνε μέλος στο κανάλι μας στο Viber
– Αναφέρεται ως πηγή το ertnews.gr στο σημείο όπου γίνεται η αναφορά.
– Στο τέλος του άρθρου ως Πηγή
– Σε ένα από τα δύο σημεία να υπάρχει ενεργός σύνδεσμος